Webinars

• Download in MP4 formaat MP4 | 3,52 GB
• Download in WEBM formaat WEBM | 182,68 MB
• Download in MP4 formaat MP4 | 192,96 MB

1 00:00:03:04 00:00:07:02
Goedemorgen allemaal.
Welkom bij dit webinar over de Kamerbrief:

2 00:00:07:05 00:00:09:23
Weer ruimte voor boer, natuur en bouw...

3 00:00:10:01 00:00:14:10
die het kabinet op 26 juli jongstleden
naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

4 00:00:14:13 00:00:16:10
Mijn naam is Jean-Pierre Schuurmans.

5 00:00:16:13 00:00:20:03
Ik ben de host van dit webinar
en ik zal jullie door het programma leiden.

6 00:00:21:03 00:00:23:03
Waarom organiseren we dit webinar?

7 00:00:23:06 00:00:27:19
Deze Kamerbrief
met een pakket aan maatregelen...

8 00:00:27:22 00:00:30:14
heeft als doel
Nederland van het stikstofslot te halen.

9 00:00:30:17 00:00:33:03
Maar dit raakt aan de belangen
van veel partijen.

10 00:00:33:06 00:00:36:21
Van overheden tot agrariërs
en maatschappelijke organisaties.

11 00:00:36:24 00:00:40:24
Met dit webinar willen we jullie
als medeoverheden inzicht geven...

12 00:00:41:02 00:00:45:16
in de achtergronden, de keuzes
en uitvoeringsaspecten van het beleid.

13 00:00:45:19 00:00:50:07
Zo kunnen jullie goed geïnformeerd vragen
vanuit de eigen achterban beantwoorden.

14 00:00:50:10 00:00:52:24
We combineren zodoende
informatieverstrekking...

15 00:00:53:02 00:00:55:14
met zeker ook ruimte voor jullie vragen.

16 00:00:56:14 00:00:59:05
Het spoorboekje
voor het webinar is als volgt:

17 00:00:59:08 00:01:02:09
we starten straks met een presentatie
van Willem Verhagen.

18 00:01:02:12 00:01:05:03
Hij is coördinator gebiedsgericht beleid...

19 00:01:05:06 00:01:08:24
en hij zal specifiek inzoomen
op de zoneringsaanpak.

20 00:01:09:02 00:01:12:09
Ook zal hij toelichten hoe dit
in de regio's vorm moet krijgen...

21 00:01:12:12 00:01:14:21
en wat de verwachtingen zijn
voor de uitvoering.

22 00:01:15:21 00:01:19:16
Na zijn presentatie volgt er
een tafelgesprek met een aantal experts.

23 00:01:19:19 00:01:22:01
Ik zal hen straks ook introduceren.

24 00:01:23:01 00:01:26:10
Daar zullen we ingaan op de meest
prangende vragen vanuit jullie.

25 00:01:26:13 00:01:30:07
We hebben in de kamer hiernaast een team
van inhoudelijke moderatoren paraat...

26 00:01:30:10 00:01:33:00
die jullie vragen in de Q&A beantwoorden...

27 00:01:33:03 00:01:36:02
of doorzetten naar mij
om voor te leggen aan het panel.

28 00:01:36:05 00:01:38:14
Daar staat de laptop voor.
Ik krijg alles binnen.

29 00:01:38:17 00:01:42:23
Het kan natuurlijk voorkomen dat je vraag
niet aan bod komt in deze uitzending.

30 00:01:43:01 00:01:44:23
Daar hebben we ook een oplossing voor.

31 00:01:45:01 00:01:49:00
We verzamelen alle vragen
en zullen deze in een Q&A-format...

32 00:01:49:03 00:01:51:20
op de Werkplaats voor landbouw en natuur
plaatsen.

33 00:01:52:20 00:01:55:22
Daar zal ook het webinar dat we opnemen
worden gedeeld.

34 00:01:56:00 00:02:00:01
Dit zal waarschijnlijk ergens
in de loop van volgende week zijn.

35 00:02:01:02 00:02:07:02
Voor specifieke vragen, echt gericht
op je gebied, je regio of een casuïstiek...

36 00:02:07:05 00:02:09:13
weet dat we na de zomer regiosessies...

37 00:02:09:16 00:02:13:12
voor provincie, gemeenten en waterschappen
gezamenlijk organiseren.

38 00:02:14:12 00:02:16:20
Nog een kleine reminder
om je bewust van te zijn.

39 00:02:16:23 00:02:20:03
De moderatoren en de mensen aan tafel
zullen geen uitspraken doen...

40 00:02:20:06 00:02:22:18
over specifieke gebieden of casussen.

41 00:02:22:21 00:02:25:20
Voor die vragen,
de regiosessies na de zomer.

42 00:02:26:21 00:02:30:11
Voordat we inhoudelijk van start gaan,
ben ik toch wel enigszins benieuwd...

43 00:02:30:14 00:02:33:10
vanuit welke medeoverheden
iedereen aanwezig is.

44 00:02:33:13 00:02:36:19
Als het goed is,
komt er nu een pollmodule op je scherm...

45 00:02:36:22 00:02:40:12
waarbij je kunt aangeven
of je bij een provincie, gemeente...

46 00:02:40:15 00:02:43:06
waterschap of Rijksoverheid werkzaam bent.

47 00:02:43:09 00:02:45:14
We hebben ook
één mogelijkheid nog anders...

48 00:02:45:17 00:02:47:22
maar dan moet ik
met de organisatie overleggen...

49 00:02:48:00 00:02:50:10
want het is specifiek
voor de medeoverheden.

50 00:02:52:14 00:02:56:11
Deze informatie helpt ons ook
om dit webinar, de inhoud daarvan...

51 00:02:56:14 00:02:58:17
nog beter af te stemmen
op jullie behoeften.

52 00:02:58:20 00:03:03:24
Dus ook de vragen die we krijgen
te koppelen aan de antwoorden die er zijn.

53 00:03:04:02 00:03:07:10
Het stroomt al binnen. Veel provincie,
maar gemeenten ook zeker wel...

54 00:03:07:13 00:03:09:13
dus dat is heel goed om te zien.

55 00:03:09:16 00:03:14:05
Er komen ook steeds meer waterschappen bij,
dus dat is prettig.

56 00:03:18:06 00:03:22:13
Volgens mij is dat zo'n beetje de verdeling,
ook voor de collega's in de kamer hiernaast.

57 00:03:23:13 00:03:27:18
Veel provincie en gemeente
en her en der ook Rijksoverheid.

58 00:03:27:21 00:03:32:17
Want het is een interdepartementale
uitdaging waar we aan werken.

59 00:03:33:17 00:03:36:16
Goed, nog een aantal belangrijke
praktische zaken...

60 00:03:36:19 00:03:39:10
voordat ik het woord aan Willem geef,
is vragen stellen.

61 00:03:39:13 00:03:41:05
Benut daar de Q&A...

62 00:03:41:08 00:03:45:12
of indien het Nederlands is, de Vraag
en Antwoord-module voor op je device.

63 00:03:45:15 00:03:49:20
En we proberen zoveel mogelijk
alle vragen live te beantwoorden.

64 00:03:49:23 00:03:52:03
Weet dat dit webinar dus opgenomen wordt.

65 00:03:52:06 00:03:56:01
We laten het ondertitelen en na afloop
zullen we het delen met jullie.

66 00:03:57:01 00:04:02:04
En de presentatie die gegeven wordt,
zullen we ook t.z.t. delen...

67 00:04:02:07 00:04:04:17
op de Werkplaats voor landbouw en natuur.

68 00:04:05:17 00:04:07:09
Ik heb het volgens mij al gezegd...

69 00:04:07:12 00:04:10:09
maar dit is een webinar
bedoeld voor de medeoverheden.

70 00:04:10:12 00:04:15:17
We snappen dat er ook bij maatschappelijke
partners allerlei vragen heersen.

71 00:04:15:20 00:04:19:02
Daarvoor organiseren we in een later stadium
een vergelijkbare sessie.

72 00:04:19:05 00:04:22:05
Houd hiervoor de gebruikelijke
communicatiekanalen in de gaten.

73 00:04:22:08 00:04:26:16
Nu is het tijd voor het deel van het webinar
waar jullie allemaal voor zijn ingeschakeld.

74 00:04:26:19 00:04:30:14
De presentatie over hoe zonering
vorm moet krijgen in de regio's.

75 00:04:30:17 00:04:32:18
Willem, zet hem op.

76 00:04:32:21 00:04:35:18
De komende 20 minuten geef ik
een inhoudelijke toelichting...

77 00:04:35:21 00:04:36:24
op de zoneringsaanpak.

78 00:04:37:02 00:04:40:12
Ik ga in op de belangrijkste keuzes
en afwegingen die zijn gemaakt.

79 00:04:40:15 00:04:45:02
En ik geef een doorkijk naar het proces
voor de komende maanden en jaren.

80 00:04:45:05 00:04:49:10
Centraal daarbij staan keuzes over
het waartoe van de zoneringsaanpak.

81 00:04:49:13 00:04:51:01
Wat is het doel?

82 00:04:51:04 00:04:56:12
Het waar: in welke gebieden gaan we zoneren
en wat zijn de breedtes van de zones?

83 00:04:56:15 00:04:59:22
Het wat: op welke manier
sturen we in deze gebieden...

84 00:05:00:00 00:05:01:21
en wat zijn de regels die gaan gelden?

85 00:05:01:24 00:05:05:11
En het hoe: hoe maken we het mogelijk
voor agrariërs en gebieden...

86 00:05:05:14 00:05:08:24
om die beweging naar die normen te maken?

87 00:05:09:24 00:05:14:11
Het kabinet heeft een samenhangende aanpak
gepresenteerd, gericht op systeemherstel...

88 00:05:14:14 00:05:18:01
waardoor vergunningverlening
weer mogelijk wordt in Nederland.

89 00:05:19:01 00:05:23:08
Dat systeemherstel is een combinatie van
generieke en gebiedsgerichte maatregelen.

90 00:05:23:11 00:05:27:09
Daarbij is het wel belangrijk dat zonder
maatregelen rondom Natura 2000-gebieden...

91 00:05:27:12 00:05:32:00
achteruitgang niet gestopt kan worden
en vergunningverlening niet mogelijk zal zijn.

92 00:05:33:03 00:05:36:05
Daarbij hebben eerdere adviezen
zich ook gericht...

93 00:05:36:08 00:05:39:20
op het belang van een integrale aanpak
van meerdere drukfactoren.

94 00:05:39:23 00:05:41:19
Stikstof is daarbij belangrijk...

95 00:05:41:22 00:05:46:12
maar ook een aanpak op hydrologie,
waterkwaliteit en andere drukfactoren.

96 00:05:48:12 00:05:53:08
Voor de zoneringsaanpak hebben we gewerkt
vanuit een aantal uitgangspunten.

97 00:05:54:08 00:05:59:04
Allereerst is het belangrijk dat zonering
agrarisch grondgebruik en activiteiten...

98 00:05:59:07 00:06:02:10
in balans brengt met de instandhouding
van het Natura 2000-gebied.

99 00:06:02:13 00:06:05:16
Dat is eigenlijk het hoofd
en het ecologische doel van de aanpak.

100 00:06:05:19 00:06:07:23
Tegelijkertijd heeft het kabinet
aangegeven...

101 00:06:08:01 00:06:10:05
dat het belangrijk vindt
dat er in de zones...

102 00:06:10:08 00:06:13:10
een volwaardige, extensieve vorm
van landbouw mogelijk blijft.

103 00:06:13:13 00:06:15:05
Dat zijn ingrijpende maatregelen...

104 00:06:15:08 00:06:18:23
en het zal niet betekenen dat er
voor ieder bedrijf toekomst is in de zone.

105 00:06:19:01 00:06:22:08
Het zal ook niet betekenen
dat er op elke locatie in de zone...

106 00:06:22:11 00:06:23:22
toekomst is voor de landbouw.

107 00:06:24:00 00:06:26:15
Maar tegelijkertijd
blijft agrarisch grondgebruik...

108 00:06:26:18 00:06:31:16
wel een belangrijke functie
in alle zones rond Natura 2000-gebieden.

109 00:06:31:19 00:06:33:18
Ook moet er een balans gevonden worden...

110 00:06:33:21 00:06:38:13
tussen aan de ene kant regie vanuit
de Rijksoverheid en de ruimte voor gebieden.

111 00:06:38:16 00:06:42:06
Met deze zoneringsaanpak
pakt het Rijk de regie...

112 00:06:42:09 00:06:45:22
en geven we ook aan welke ruimte er is
binnen de gestelde kaders...

113 00:06:46:00 00:06:50:10
aan provincies en medeoverheden
voor afwegingsruimte...

114 00:06:50:13 00:06:53:11
en het toepasbaar maken
van de aanpak per gebied.

115 00:06:54:11 00:06:57:16
Ook biedt het kabinet ruimte
voor gebiedseigen oplossingen...

116 00:06:57:19 00:07:00:20
via omwisselbesluiten,
waarbij vanuit het gebied...

117 00:07:00:23 00:07:03:24
met hetzelfde doel
en dezelfde juridische borging...

118 00:07:04:02 00:07:07:06
systeemherstel gerealiseerd kan worden.

119 00:07:08:22 00:07:11:00
Voor een aantal
van de inhoudelijke keuzes...

120 00:07:11:03 00:07:14:05
gaan we eerst in op het waar
van de zoneringsaanpak.

121 00:07:14:08 00:07:18:10
Daarbij heeft het kabinet
drie beleidsvoornemens gecommuniceerd.

122 00:07:18:13 00:07:21:20
Allereerst een beleidsvoornemen
dat zonering gaat gelden...

123 00:07:21:23 00:07:26:05
rond 100 van de 120 stikstofgevoelige
Natura 2000-gebieden.

124 00:07:26:08 00:07:32:04
Er is voor gekozen om nu voor alle 120
stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden...

125 00:07:32:07 00:07:34:10
dit beleidsvoornemen te communiceren...

126 00:07:34:13 00:07:39:06
en in het proces van de komende maanden
dit beleidsvoornemen verder aan te scherpen.

127 00:07:39:09 00:07:42:14
Daarbij is de gedachte
dat het eenvoudiger en prettiger is...

128 00:07:42:17 00:07:46:02
ook in de communicatie, om aan te geven
welke gebieden er afvallen.

129 00:07:46:05 00:07:48:20
Omdat we nu al een scherpere selectie
hadden gemaakt...

130 00:07:48:23 00:07:53:06
en hadden moeten aangeven dat er op termijn
gebieden bij zouden komen voor zonering.

131 00:07:53:09 00:07:58:22
Die selectie voor de komende maanden, die we
samen gaan vormgeven met medeoverheden...

132 00:07:59:00 00:08:02:18
daarbij zal gekeken worden naar,
op basis van het generieke pakket:

133 00:08:02:21 00:08:05:10
voor welke gebieden
is de natuur al in goede staat...

134 00:08:05:13 00:08:10:07
en welke agrarische activiteiten zijn er
in de omgeving van het Natura 2000-gebied?

135 00:08:10:10 00:08:13:16
En in hoeverre hebben die
een relatie met de drukfactoren?

136 00:08:13:19 00:08:16:21
Een tweede beleidsvoornemen
gaat over de breedte van de zones...

137 00:08:16:24 00:08:21:03
waarbij we voor circa 85 gebieden uitgaan
van een zone van 500 meter...

138 00:08:21:06 00:08:24:24
en voor circa 15 gebieden
een zone van 1000 meter voor ons zien.

139 00:08:25:02 00:08:29:02
Daarbij is er in de doorvertaling
naar de gebieden ruimte voor provincies...

140 00:08:29:05 00:08:33:13
om op detailniveau de zones in te vullen
langs kavel- en landschapsstructuren.

141 00:08:33:16 00:08:36:16
Het gaat dus niet om een passer
rond een Natura 2000-gebied...

142 00:08:36:19 00:08:40:24
maar is daar ruimte voor maatwerk
om het passend te maken bij het eigen gebied?

143 00:08:41:02 00:08:45:14
Beleidsvoornemen 3
kijkt ook naar het hydrologisch systeem...

144 00:08:45:17 00:08:49:09
waarbij het mogelijk is om aanvullend
op de zones van 500 en 1000 meter...

145 00:08:49:12 00:08:52:18
een uitbreiding van het werkingsgebied
te hebben voor maatregelen voor hydrologie...

146 00:08:52:21 00:08:55:18
en waterkwaliteit,
passend bij het hydrologisch systeem.

147 00:08:55:21 00:08:58:09
En dit is dus ook echt verschillend
per gebied.

148 00:08:58:12 00:09:02:17
Dus de precieze zone zal uiteindelijk
van gebied tot gebied verschillen.

149 00:09:02:20 00:09:05:20
En daarbij is er dus ook ruimte
voor provincies...

150 00:09:05:23 00:09:08:14
om die uitbreiding
van het werkingsgebied in te vullen.

151 00:09:10:22 00:09:13:02
Het wat,
oftewel de maatregelen in de zone...

152 00:09:13:05 00:09:17:16
die bestaan eigenlijk
uit twee hoofdonderdelen.

153 00:09:17:19 00:09:21:16
Allereerst gaat het om een set aan normen
en regels voor agrarische ondernemers...

154 00:09:21:19 00:09:25:04
aanvullend op het generieke pakket,
die sturen op systeemherstel.

155 00:09:26:04 00:09:30:22
Echter, niet alle drukfactoren
hebben een directe relatie...

156 00:09:31:00 00:09:33:11
en verantwoordelijkheid
bij agrarische ondernemers.

157 00:09:33:14 00:09:37:06
Ook wordt er gestuurd op systeemherstel-
maatregelen voor water en natuur...

158 00:09:37:09 00:09:39:20
waarbij medeoverheden meer aan zet zijn.

159 00:09:39:23 00:09:43:17
Als we kijken naar het pakket van normen
en regels van agrarische ondernemers...

160 00:09:43:20 00:09:45:20
dan richten we ons vooralsnog op regels...

161 00:09:45:23 00:09:48:17
voor grondgebonden veehouderijen
en plantaardige teelten.

162 00:09:48:20 00:09:50:09
Voor intensieve veehouderijen...

163 00:09:50:12 00:09:53:20
worden de bedrijfsspecifieke emissienormen
nog verder uitgewerkt.

164 00:09:53:23 00:09:57:21
En afhankelijk van die uitwerking
wordt er op dat moment ook gekeken...

165 00:09:57:24 00:10:01:02
in hoeverre er nog
een aanvullende inspanning nodig is.

166 00:10:01:05 00:10:03:07
De regels voor de agrarische ondernemers...

167 00:10:03:10 00:10:05:15
richten zich op extensivering
van grondgebruik.

168 00:10:05:18 00:10:07:20
Denk daarbij aan een verlaagde GVE-norm...

169 00:10:07:23 00:10:11:20
of verlaagde mestplaatsingsruimte
en inzet op bredere drukfactoren...

170 00:10:11:23 00:10:14:20
bijvoorbeeld op kunstmest
of gewasbeschermingsmiddelen...

171 00:10:14:23 00:10:17:00
en een inzet op ongewenste activiteiten.

172 00:10:17:03 00:10:21:13
Denk aan de risico's van veranderend
grondgebruik voor systeemherstel...

173 00:10:21:16 00:10:26:08
en de mogelijkheden voor uitbreiding
en nieuwe vestiging in de zone.

174 00:10:26:11 00:10:29:16
Voor het ontwerpen van de regels
gaan we die de komende maanden...

175 00:10:29:19 00:10:34:11
in afstemming met maatschappelijke partijen
en provincies stapsgewijs verder uitwerken.

176 00:10:34:14 00:10:40:20
Daarbij richten we ons
op het uitvoerbaar maken van die regels...

177 00:10:40:23 00:10:44:02
en kijken naar hoe het inpasbaar is
voor de verschillende gebieden...

178 00:10:44:05 00:10:49:00
en ontwerpen we de regels met oog
voor reeds extensieve bedrijven...

179 00:10:49:03 00:10:53:07
zodat het inpasbaar is
in een extensieve bedrijfsvoering.

180 00:10:53:10 00:10:56:17
Systeemherstelmaatregelen
voor water en natuur...

181 00:10:56:20 00:10:59:09
richt zich onder meer
op hydrologie en waterkwaliteit.

182 00:10:59:12 00:11:04:04
Denk bijvoorbeeld aan natuurvriendelijke
oevers of het hermeanderen van een beek.

183 00:11:04:07 00:11:07:17
Ook richt het zich op natuur...

184 00:11:07:20 00:11:10:03
zoals het creëren
van ecologische verbindingen...

185 00:11:10:06 00:11:12:12
en het uitbreiden van leefgebied in zones.

186 00:11:12:15 00:11:16:05
Daarbij zijn primair provincies aan zet
in samenwerking met waterschappen...

187 00:11:16:08 00:11:19:00
voor de gebiedsspecifieke invulling
van deze maatregelen.

188 00:11:19:03 00:11:22:11
Het Rijk stuurt er dus wel op
dat deze maatregelen genomen worden...

189 00:11:22:14 00:11:26:18
maar het is aan provincies om te bepalen
welke maatregelen er per gebied nodig zijn.

190 00:11:30:05 00:11:34:24
De instructieregels van het Rijk
vormen de basis voor de zoneringsaanpak.

191 00:11:35:02 00:11:40:20
Tegelijkertijd zijn er in veel gebieden
de afgelopen periode al stappen gezet...

192 00:11:40:23 00:11:44:22
en zijn veel gebieden ver in de ontwikkeling
van een eigen aanpak.

193 00:11:45:00 00:11:48:20
Het kabinet heeft hier oog voor
en wil tot 1 januari 2028...

194 00:11:48:23 00:11:52:00
ruimte bieden aan gebieden
om met een eigen oplossing te komen...

195 00:11:52:03 00:11:55:08
om drukfactoren weg te nemen
door middel van een omwisselbesluit.

196 00:11:55:11 00:12:00:03
Belangrijk is dat deze omwisselbesluiten
leiden tot eenzelfde integraal doelbereik...

197 00:12:00:06 00:12:06:08
eenzelfde niveau van juridische borging
en passen binnen de financiële kaders.

198 00:12:06:11 00:12:10:11
Dit is iets wat we nog verder te concretiseren
hebben in de komende maanden.

199 00:12:10:14 00:12:14:11
Belangrijk is dat de instructieregels
daarvoor eigenlijk de basis vormen...

200 00:12:14:14 00:12:18:08
omdat ze ook richting geven aan welk
doelbereik gerealiseerd moet worden...

201 00:12:18:11 00:12:23:06
wat de juridische borging is en de precieze
invulling van die financiële kaders.

202 00:12:23:09 00:12:25:06
Het loopt dus gelijk met elkaar op...

203 00:12:25:09 00:12:29:08
en zowel op inhoud als proces gaan we
dit de komende maanden verder uitwerken.

204 00:12:33:11 00:12:38:04
In de zones vragen we een grote beweging
van ondernemers en van gebieden.

205 00:12:38:07 00:12:45:04
Dit is deels verplicht. Men moet voldoen
aan de regels en de normen.

206 00:12:45:07 00:12:48:11
En ook is er ruimte voor
een aanvullende vrijwillige extensivering.

207 00:12:48:14 00:12:51:08
Bijvoorbeeld door combinaties
met agrarisch natuurbeheer...

208 00:12:51:11 00:12:55:18
of een verdergaande vrijwillige extensivering
naar natuurinclusieve landbouw.

209 00:12:55:21 00:13:01:16
Dat vereist een stevige ondersteuning
bovenop en naast het generieke pakket.

210 00:13:01:19 00:13:05:00
Belangrijk hierbij zijn grondinstrumenten,
transitievergoedingen...

211 00:13:05:03 00:13:07:12
en omschakelsubsidies
naar biologische landbouw...

212 00:13:07:15 00:13:11:11
extensiveringsregelingen, een langjarige
inzet op agrarisch natuurbeheer...

213 00:13:11:14 00:13:14:03
en ook procesbegeleiding
voor gebiedsprocessen...

214 00:13:14:06 00:13:16:12
en bijvoorbeeld door middel
van zaakbegeleiders.

215 00:13:16:15 00:13:19:08
Het faciliterend pakket
wordt ontwikkeld in samenhang...

216 00:13:19:11 00:13:23:06
met de Rijksinstructieregels,
zodat de ondersteuning gelijk oploopt...

217 00:13:23:09 00:13:25:20
met de normen en regels die gesteld worden.

218 00:13:25:23 00:13:29:17
Er ligt de komende maanden en jaren
een grote verantwoordelijkheid...

219 00:13:29:20 00:13:33:17
en een gezamenlijke verantwoordelijkheid
om de grondmobiliteit op gang te brengen.

220 00:13:33:20 00:13:36:01
Ook zal het zeker
ten aanzien van extensivering...

221 00:13:36:04 00:13:39:18
belangrijk zijn om het beschikbare
instrumentarium op te schalen...

222 00:13:39:21 00:13:42:17
en waar nodig ook nieuw instrumentarium
te ontwikkelen.

223 00:13:42:20 00:13:45:11
Daarbij moet ook gekeken worden
hoe we kunnen zorgen...

224 00:13:45:14 00:13:48:10
dat de verschillende instrumenten
goed op elkaar aansluiten.

225 00:13:48:13 00:13:51:01
Zowel vanuit het Rijk als vanuit provincies.

226 00:13:52:14 00:13:59:01
Als we kijken naar de planning
voor de komende jaren...

227 00:13:59:04 00:14:03:11
dan zien we het komende halfjaar
met name nog een focus...

228 00:14:03:14 00:14:08:09
op de inhoudelijke en beleidsmatige
doorontwikkeling van de zoneringsaanpak.

229 00:14:08:12 00:14:11:10
Zoals al genoemd gaan we
informatiesessies organiseren.

230 00:14:11:13 00:14:15:14
We gaan de instructieregels testen
door middel van gebiedscasussen...

231 00:14:15:17 00:14:19:19
en de instructieregels zelf moeten ook nog
verder doorontwikkeld worden.

232 00:14:19:22 00:14:22:19
We starten met onderzoeken,
zoals een plan-MER-procedure...

233 00:14:22:22 00:14:24:19
en reflecties van kennisinstellingen...

234 00:14:24:22 00:14:28:12
om het gehele pakket, maar ook
de zoneringsaanpak inhoudelijk te toetsen.

235 00:14:29:18 00:14:32:18
En ten dienste van de omwisselbesluiten...

236 00:14:32:21 00:14:35:08
hebben we ook
een inhoudelijke uitwerking te maken...

237 00:14:35:11 00:14:39:12
wat dan de doelen zijn per gebied
waar een omwisselbesluit aan moet voldoen.

238 00:14:40:12 00:14:43:00
Richting januari 2027...

239 00:14:43:03 00:14:47:08
moet dit leiden tot een geconcretiseerd
beleidsvoornemen voor zonering...

240 00:14:47:11 00:14:50:06
waarna de parlementaire behandeling
zal starten.

241 00:14:50:09 00:14:52:11
Gelijktijdig, en deels loopt dat nu al...

242 00:14:52:14 00:14:55:18
zien we ook voor ons
dat we starten met de uitvoering...

243 00:14:55:21 00:14:59:01
door middel van gebiedsprocessen
en grondmobiliteit.

244 00:15:01:11 00:15:04:08
Tot de zomer van 2027...

245 00:15:05:14 00:15:08:13
kan de zoneringsaanpak dan
in de Kamer besproken worden...

246 00:15:08:16 00:15:10:21
om te komen tot een definitieve aanpak.

247 00:15:10:24 00:15:13:18
Het is belangrijk dat deze aanpak
ook doorvertaald wordt...

248 00:15:13:21 00:15:16:19
richting de provinciale
omgevingsverordening.

249 00:15:16:22 00:15:22:07
Tot januari 2028 is er dan de ruimte
om door middel van een omwisselbesluit...

250 00:15:22:10 00:15:24:08
met gebiedseigen oplossingen te komen.

251 00:15:25:08 00:15:30:01
Daarna zien we voor ons een stapsgewijze
inwerkingtreding van normen en regels...

252 00:15:30:04 00:15:33:23
en steeds grotere focus
op uitvoering en realisatie...

253 00:15:34:01 00:15:36:20
door middel van gebiedsprocessen
en grondmobiliteit.

254 00:15:38:07 00:15:41:19
De zoneringsaanpak heeft gevolgen
voor gebieden en voor agrariërs.

255 00:15:41:22 00:15:44:22
Dat legt een grote verantwoordelijkheid
neer bij alle overheden.

256 00:15:45:00 00:15:49:04
We hebben ieders denkkracht en uitvoerings-
kracht nodig om deze beweging te realiseren.

257 00:15:49:07 00:15:51:17
Met oog voor mens en oog voor natuur.

258 00:15:53:07 00:15:57:16
Willem, dank je wel voor deze presentatie.
Heel fijn, deze toelichting.

259 00:15:57:19 00:16:00:03
De Q&A loopt ondertussen al vol.

260 00:16:00:06 00:16:03:18
Dus heb je een vraag aan Willem
of aan een van de andere panelleden?

261 00:16:03:21 00:16:05:08
Stel hem vooral.

262 00:16:05:11 00:16:09:16
Ik had het al aangekondigd. Ik ga even
de overige panelleden aan jullie voorstellen.

263 00:16:09:19 00:16:12:23
Carlijn van Gulpen.
Welkom, fijn dat je er bent.

264 00:16:13:01 00:16:16:07
Je bent directeur Stikstof en Ruimte
voor Natuur en Landbouw.

265 00:16:16:10 00:16:18:00
We vliegen er meteen in.

266 00:16:18:03 00:16:22:05
Je bent zeer nauw betrokken geweest bij
de totstandkoming van dit maatregelenpakket.

267 00:16:22:08 00:16:25:22
Hoe voelt dat nu voor jou,
zeven jaar na die rechterlijke uitspraak...

268 00:16:26:00 00:16:28:11
dat er een compleet pakket ligt?

269 00:16:28:14 00:16:31:13
Ik ben blij dat het pakket er ligt.

270 00:16:31:16 00:16:34:22
We zijn natuurlijk
al een aantal jaren ook bezig.

271 00:16:35:00 00:16:37:11
Medeoverheden zijn ook al
een aantal jaren bezig...

272 00:16:37:14 00:16:41:05
om de natuur
in een betere staat te brengen.

273 00:16:41:08 00:16:45:11
Maar sinds de uitspraak
van de Raad van State eind vorig jaar...

274 00:16:45:14 00:16:47:18
is de vergunningverlening
heel ingewikkeld geworden.

275 00:16:47:21 00:16:50:07
Daarom is het belangrijk
dat dit pakket er nu ligt...

276 00:16:50:10 00:16:52:22
waarmee we stap voor stap
de natuur kunnen herstellen...

277 00:16:53:00 00:16:55:04
en vergunningverlening
weer mogelijk kunnen maken.

278 00:16:55:07 00:16:58:12
En we moeten dat verbinden,
realisatie en beleid, gezamenlijk.

279 00:16:58:15 00:17:01:14
Dat brengt mij
bij de volgende gast aan deze tafel.

280 00:17:01:17 00:17:05:18
Ward van Es, je bent MT-lid
verbinden, realisatie en beleid.

281 00:17:05:21 00:17:10:02
En dat is precies wat er de komende periode
moet gaan gebeuren natuurlijk.

282 00:17:10:05 00:17:13:02
Hoe zie je dat voor je?
Hoe ga je dat doen met jouw team?

283 00:17:13:05 00:17:14:05
Ja, zeker.

284 00:17:14:08 00:17:17:18
De beleidsvoornemens liggen er nu,
zoals Willem al heeft toegelicht.

285 00:17:17:21 00:17:20:20
En uiteindelijk willen we met elkaar
tot die realisatie komen.

286 00:17:20:23 00:17:23:11
En daarin willen we vooral
heel nauw samenwerken...

287 00:17:23:14 00:17:27:07
met de medeoverheden
en ook andere maatschappelijke partijen.

288 00:17:27:10 00:17:29:24
Hoe gaan we dat doen?
We gaan eerst met elkaar in gesprek.

289 00:17:30:02 00:17:34:13
Je noemde net al de vier regiosessies
die we, als iedereen terug is van vakantie...

290 00:17:34:16 00:17:39:07
gaan organiseren in september, om daar
goed met elkaar in gesprek te gaan...

291 00:17:39:10 00:17:43:02
over de gebieden en de regels.

292 00:17:43:05 00:17:46:16
En we willen daarbij ook met name
met elkaar de verdieping opzoeken.

293 00:17:46:19 00:17:49:02
Onder andere de casussen
die Willem toelichtte...

294 00:17:49:05 00:17:51:21
om daar ook echt te kunnen testen:
hoe werkt dit beleid?

295 00:17:51:24 00:17:54:10
Hoe krijgen we dit beleid
nu werkend in de praktijk?

296 00:17:54:13 00:17:56:18
Dank je. Mooie uitdaging
om mee aan de slag te gaan.

297 00:17:56:21 00:18:00:18
Willem, naar aanleiding van je presentatie
zijn er wat vragen binnengekomen.

298 00:18:00:21 00:18:03:02
Je hebt het over gebieden gehad,
over zonering.

299 00:18:03:05 00:18:07:08
Er is een vraag: hoe zijn die 15 gebieden
met 1000 meter gekozen?

300 00:18:07:11 00:18:11:03
En is het bekend wanneer er
een definitieve vaststelling gaat zijn?

301 00:18:11:06 00:18:13:00
Ja, dat is een terechte vraag.

302 00:18:13:03 00:18:16:08
Ook een vraag waar veel aandacht
voor is geweest in het Kamerdebat.

303 00:18:16:11 00:18:19:06
Want het maakt natuurlijk uit
hoe breed de zones zijn...

304 00:18:19:09 00:18:23:14
qua hoeveel impact het heeft
op agrarische ondernemers.

305 00:18:23:17 00:18:27:13
Voor de uitbreiding van de zone
hebben we specifiek gekeken...

306 00:18:27:16 00:18:29:20
naar de drukfactor stikstof.

307 00:18:29:23 00:18:33:04
En omdat het zowel eigenlijk
een vraag is die...

308 00:18:34:04 00:18:38:04
voor gebieden speelt,
als natuurlijk ook een deken-vraagstuk...

309 00:18:38:07 00:18:42:11
waarbij we ernaar gekeken hebben eigenlijk
op basis van data van het RIVM.

310 00:18:42:14 00:18:44:03
We hebben twee criteria genomen.

311 00:18:44:06 00:18:49:01
We hebben gekeken naar:
wat is de staat van het Natura 2000-gebied?

312 00:18:49:04 00:18:51:22
We hebben gekeken naar
de overschrijding van de KDW...

313 00:18:52:00 00:18:55:17
en we hebben gekeken naar:
hoeveel emissies zijn er in de zone?

314 00:18:55:20 00:18:59:06
Als je een zone uitbreidt,
moeten er wel agrarische activiteiten zijn...

315 00:18:59:09 00:19:02:13
waarop die emissies ook effect hebben.

316 00:19:02:16 00:19:06:01
En daaruit is inderdaad
een selectie gekomen van gebieden...

317 00:19:06:04 00:19:09:15
waar dus zowel de natuur
in slechte staat is...

318 00:19:09:18 00:19:13:09
als dat er veel emissies in de zone zijn.

319 00:19:13:12 00:19:16:08
En op basis daarvan
is de selectie tot stand gekomen.

320 00:19:16:11 00:19:21:23
En dat is een vaststaande selectie
of is het nog een soort van vloeibaar...

321 00:19:22:01 00:19:25:00
dat er nog een keuze in gemaakt
kan worden of gaat worden?

322 00:19:25:03 00:19:29:12
Het zijn beleidsvoornemens,
dus ook de komende periode...

323 00:19:29:15 00:19:33:16
gaan we hierover in gesprek
met provincies en medeoverheden.

324 00:19:34:19 00:19:37:00
Daarbij zien we wel natuurlijk...

325 00:19:37:03 00:19:41:14
dat hier wel een redelijk harde,
feitelijke analyse onder ligt.

326 00:19:41:17 00:19:46:15
En is onze inschatting
dat de criteria niet zozeer veranderen.

327 00:19:47:15 00:19:51:06
Wat daarbij wel belangrijk is,
is dat we bijvoorbeeld...

328 00:19:51:09 00:19:55:07
rond de Veluwe en de Aanpak Veluwe
ook de mogelijkheid bieden...

329 00:19:55:10 00:19:59:11
voor omwisselbesluiten
en gebiedseigen oplossingen.

330 00:19:59:14 00:20:02:15
Rond de Veluwe ligt de Aanpak Veluwe.

331 00:20:02:18 00:20:05:19
Daarbij gaat men eigenlijk
voor een breder gebied...

332 00:20:05:22 00:20:07:22
al verder stikstof reduceren...

333 00:20:08:00 00:20:13:08
en daarom is daar gekozen
voor een 500 meter-zone.

334 00:20:13:11 00:20:16:24
Omdat er dus ook in het bredere gebied
die beweging al gemaakt wordt.

335 00:20:17:02 00:20:20:00
En die mogelijkheid zal er ook zijn
voor andere provincies.

336 00:20:20:03 00:20:24:10
Ja, en bijvoorbeeld in die regiosessies
kan je daarover met elkaar in gesprek.

337 00:20:24:13 00:20:25:21
Ja.
-Dank je wel.

338 00:20:25:24 00:20:29:09
Carlijn, er is een vraag binnen.
Je hebt in een interview recent gezegd:

339 00:20:29:12 00:20:32:15
ook heel belangrijk,
interdepartementale samenwerking.

340 00:20:32:18 00:20:38:04
Een vraag vanuit de chat is: hoe gaan we om
met industrie en mobiliteit in de zone?

341 00:20:38:07 00:20:43:08
Iedereen moet meedoen.
Dus dat is de basis van deze brief.

342 00:20:43:11 00:20:45:16
Er ligt een opgave
voor de agrarische sector...

343 00:20:45:19 00:20:48:03
maar zeker ook
voor industrie en mobiliteit.

344 00:20:48:06 00:20:54:14
Dus die hebben in het pakket
ook een reductieopgave gekregen van:

345 00:20:54:17 00:20:58:10
de industrie, mobiliteit moeten hun emissies
reduceren met 50 procent...

346 00:20:58:13 00:21:02:22
in 2035 ten opzichte van 2019.

347 00:21:03:00 00:21:08:00
Nu kan je je voorstellen
dat er ook in die zones...

348 00:21:08:03 00:21:12:03
knelpunten zijn die worden veroorzaakt
door inderdaad industrie en mobiliteit.

349 00:21:12:06 00:21:16:16
Vanuit het ministerie
van Economische Zaken...

350 00:21:16:19 00:21:19:04
komt er een speciale regeling...

351 00:21:19:07 00:21:22:19
voor bedrijven
die heel veel emissies hebben in die zones.

352 00:21:22:22 00:21:26:02
Dus die kunnen met de subsidieregeling
hun emissies reduceren.

353 00:21:26:05 00:21:27:21
Maar het kan ook zijn dat je zegt:

354 00:21:27:24 00:21:30:07
je parkeerplaats
ligt op een hele onhandige plek.

355 00:21:30:10 00:21:36:12
Dat veroorzaakt eigenlijk
heel veel depositie vanuit de mobiliteit.

356 00:21:36:15 00:21:40:13
En dat we ook gaan kijken of we bijvoorbeeld
zo'n parkeerplaats kunnen verplaatsen.

357 00:21:40:16 00:21:42:11
Samen met provincie en gemeente...

358 00:21:42:14 00:21:45:19
want in die omgevingsvergunning
moet ook weer iets aangepast worden.

359 00:21:45:22 00:21:48:22
Ja, gaat dat ook nog spannend worden?

360 00:21:49:00 00:21:52:14
Want er komen natuurlijk in maart
Provinciale Statenverkiezingen aan.

361 00:21:52:17 00:21:57:20
Die zijn ook gepland in die periode.
Hoe zie jij dat voor je?

362 00:21:57:23 00:22:01:16
We hebben natuurlijk echt wel
met elkaar wat te doen.

363 00:22:01:19 00:22:04:12
Dus dat geldt voor het komende half jaar...

364 00:22:04:15 00:22:07:17
en zeker ook in aanloop
naar de Provinciale Statenverkiezingen...

365 00:22:07:20 00:22:12:02
dat we heel goed met elkaar moeten
gaan kijken hoe we dit samen oppakken.

366 00:22:12:05 00:22:14:04
Nog één vraag en dan ga ik naar Ward:

367 00:22:14:07 00:22:17:09
hoe ervaar jij het belang?

368 00:22:17:12 00:22:22:03
Het is belangrijk, maar is het een belang
wat iedereen ook deelt?

369 00:22:22:06 00:22:28:10
We moeten van dat stikstofslot
en daar is dit maatregelenpakket goed voor.

370 00:22:28:13 00:22:33:03
Ik geloof dat dat inderdaad zo is,
dat er een fraai...

371 00:22:33:06 00:22:36:13
Je kan natuurlijk van mening verschillen
over welk type maatregelen...

372 00:22:36:16 00:22:38:08
je precies moet gaan treffen.

373 00:22:38:11 00:22:40:16
Dat zagen we in het Kamerdebat ook.

374 00:22:40:19 00:22:45:04
Maar er is echt wel een brede overtuiging
dat er iets nodig is...

375 00:22:45:07 00:22:48:22
om van dat stikstofslot af te komen,
en dat doen we door natuurherstel.

376 00:22:49:00 00:22:51:03
Dank. Ward?

377 00:22:51:06 00:22:54:06
Realisatie en beleid,
samen met de medeoverheden.

378 00:22:54:09 00:22:58:06
Er komen een aantal vragen binnen
over de capaciteit en uitvoeringskracht...

379 00:22:58:09 00:23:00:24
bij de medeoverheden.
Niet geheel onbekend, denk ik.

380 00:23:01:02 00:23:02:10
We willen heel veel.

381 00:23:02:13 00:23:05:03
Is er die capaciteit wel
bij provincie en Rijk?

382 00:23:05:06 00:23:08:21
Zeker omdat provincie en Rijk
worden gezien als een uitvoeringsorganisatie.

383 00:23:08:24 00:23:13:00
Hoe zie jij dat voor je?
-Dat is zeker een belangrijk aandachtspunt...

384 00:23:13:03 00:23:16:21
want we staan natuurlijk nog helemaal
aan het begin met deze beleidsvoornemens.

385 00:23:16:24 00:23:22:05
En om dit zoneringsbeleid daadwerkelijk
uit te voeren, is er nog heel veel nodig.

386 00:23:22:08 00:23:26:20
Vanuit het Rijk,
maar vooral ook van medeoverheden.

387 00:23:26:23 00:23:29:08
En daar hebben we ook zeker oog voor.

388 00:23:29:11 00:23:33:13
Dus nu in dit pakket heeft het kabinet
al 100 miljoen gereserveerd...

389 00:23:33:16 00:23:37:19
voor die uitvoeringskracht,
die versterking daarvan bij medeoverheden.

390 00:23:37:22 00:23:40:14
En dat moeten we de komende tijd
samen verder vormgeven.

391 00:23:40:17 00:23:43:20
En we staan uiteraard ook open
om van medeoverheden te horen...

392 00:23:43:23 00:23:48:21
wat zij zien wat er nodig is, zodat we
dat met elkaar kunnen organiseren.

393 00:23:48:24 00:23:52:23
Dank. Werk aan de winkel.
Even kijken. Wat wordt er gezegd?

394 00:23:53:01 00:23:55:03
Willem, naar aanleiding van je presentatie:

395 00:23:55:06 00:23:58:10
gaat dit webinar alleen
over die Natura 2000-gebieden?

396 00:23:58:13 00:24:02:02
Of ook over de beken en de zonering
die daar is aangewezen?

397 00:24:02:05 00:24:06:05
Ja, dat is een terechte vraag. Inderdaad,
de focus die we hier hebben gelegd...

398 00:24:06:08 00:24:09:10
is inderdaad op de zones
rond Natura 2000-gebieden.

399 00:24:09:13 00:24:13:21
Tegelijkertijd is er... Ik werk zelf
in het team Gebiedsgericht Beleid.

400 00:24:13:24 00:24:16:11
Daarnaast is het kabinet
inderdaad ook voornemens...

401 00:24:16:14 00:24:20:10
om rond de beken
en grondwaterbeschermingsgebieden...

402 00:24:21:22 00:24:23:13
een vergelijkbare inzet te plegen.

403 00:24:23:16 00:24:28:05
Daar speelt natuurlijk een andere
problematiek, vaak gerelateerd aan de KNW...

404 00:24:28:08 00:24:32:17
en niet zozeer aan natuurherstel
van Natura 2000-gebieden.

405 00:24:33:17 00:24:38:18
Maar daarbij is wel het idee
dat er ook gebieden worden aangewezen.

406 00:24:38:21 00:24:40:23
Dat er gekozen wordt voor een afbakening...

407 00:24:41:01 00:24:45:06
en dat er ook in die gebieden een bepaalde
mate van extensivering nodig is...

408 00:24:45:09 00:24:47:14
in relatie tot regels.

409 00:24:47:17 00:24:49:00
Dus er zit best wel veel...

410 00:24:49:03 00:24:54:07
In zoverre is de opbouw van die aanpak
best vergelijkbaar met de zoneringsaanpak.

411 00:24:55:07 00:24:58:09
In de presentatie zijn we
daar verder niet op ingegaan.

412 00:24:58:12 00:25:03:07
Ik denk wel een belangrijk verschil
daar ook nog wel tussen...

413 00:25:03:10 00:25:08:05
is dat bij de beekdalen
en grondwaterbeschermingsgebieden...

414 00:25:08:08 00:25:12:10
het Rijk aan de ene kant
ook werkt aan die kaders...

415 00:25:13:10 00:25:16:12
maar bij die kaders wel echt...

416 00:25:16:15 00:25:19:08
nog meer misschien wel
bij de zoneringsaanpak...

417 00:25:19:11 00:25:22:05
optrekt met medeoverheden
om die ook verder vorm te geven.

418 00:25:22:08 00:25:23:08
Helder. Dank.

419 00:25:23:11 00:25:26:14
We zitten in een webinar
met allerlei deelnemers...

420 00:25:26:17 00:25:28:20
van verschillende lagen
van de medeoverheden.

421 00:25:28:23 00:25:33:21
Mensen die heel diep in de materie zitten,
anderen die daar iets minder in zitten.

422 00:25:33:24 00:25:37:02
Dus ik stel een vraag
namens een heleboel mensen.

423 00:25:37:05 00:25:40:16
Ward, zou jij kunnen toelichten
wat een omwisselbesluit is?

424 00:25:40:19 00:25:42:01
Een omwisselbesluit.

425 00:25:42:04 00:25:46:12
Willem heeft er net in zijn presentatie
natuurlijk al bij stilgestaan.

426 00:25:46:15 00:25:50:11
De basis van de zoneringsaanpak
zijn de regels die het Rijk...

427 00:25:50:14 00:25:52:21
die we nu aan het ontwikkelen zijn
met elkaar...

428 00:25:52:24 00:25:56:01
en dus komende tijd
verder nog gaan concretiseren.

429 00:25:56:04 00:26:00:02
Maar we zien natuurlijk ook dat
de provincies al veel stappen hebben gezet...

430 00:26:00:05 00:26:02:20
samen met de andere medeoverheden.

431 00:26:02:23 00:26:05:24
Of dat er plannen in ontwikkeling zijn...

432 00:26:06:02 00:26:10:04
voor vergelijkbare oplossingen
zoals zonering.

433 00:26:10:07 00:26:14:13
En waar het kabinet de ruimte voor wil geven,
is om de komende tijd te kijken:

434 00:26:14:16 00:26:18:07
kan zo'n gebiedseigen oplossing
ook voldoen...

435 00:26:18:10 00:26:20:18
in plaats van de Rijksinstructieregels?

436 00:26:20:21 00:26:23:10
En daarom moeten
die twee met elkaar oplopen.

437 00:26:23:13 00:26:25:14
Want we moeten weten wat we willen.

438 00:26:25:17 00:26:28:09
Wat bereiken we precies
met die regels van het Rijk?

439 00:26:28:12 00:26:32:09
En een lokale oplossing
moet in ieder geval wel voldoen...

440 00:26:32:12 00:26:35:17
aan hetzelfde, het wegnemen
van de drukfactoren op de natuur...

441 00:26:35:20 00:26:37:05
de juridische borging...

442 00:26:37:08 00:26:41:22
en natuurlijk ook niet veel duurder zijn
dan de aanpak met de Rijksregels.

443 00:26:42:00 00:26:44:21
En daarover gaan we de komende tijd
met elkaar in gesprek.

444 00:26:44:24 00:26:48:08
Of dat dan een alternatief kan zijn...

445 00:26:48:11 00:26:52:14
en dus met elkaar dat omwisselbesluit
dat het Rijk dat kan nemen.

446 00:26:53:14 00:26:57:12
Het is een hele mooie uitdaging,
volgens mij. Een hele pittige ook.

447 00:26:57:15 00:27:00:21
Je houdt van puzzelen.
Hoe gaat dat dan in zijn werk?

448 00:27:00:24 00:27:04:22
Want het zijn natuurlijk
aardig wat verschillende aspecten...

449 00:27:05:00 00:27:08:04
waar je rekening mee moet houden,
die precies samen moeten komen.

450 00:27:08:07 00:27:12:12
Ja, zeker. En die puzzel moeten we
op verschillende momenten leggen.

451 00:27:12:15 00:27:16:05
Want we zijn hem nu nog aan het leggen
over het beleid.

452 00:27:16:08 00:27:18:12
Dus hoe ziet dat zoneringsbeleid eruit?

453 00:27:18:15 00:27:22:01
We hebben nu Rijksregels, Rijkskaders...

454 00:27:22:04 00:27:25:08
maar die moeten uiteindelijk ook
provinciaal verankerd worden.

455 00:27:25:11 00:27:30:02
Dus dat is inderdaad een puzzel
welke regels daar gaan gelden.

456 00:27:30:05 00:27:34:13
Maar vervolgens zal in de uitvoering pas
de echte puzzel gelegd moeten worden.

457 00:27:34:16 00:27:38:14
En daar zien we een grote opgave waar
de medeoverheden een hele grote rol hebben...

458 00:27:38:17 00:27:42:05
om met elkaar te kijken
per Natura 2000-gebied:

459 00:27:42:08 00:27:45:03
welke regels gaan er gelden,
welke ondernemers zitten er?

460 00:27:45:06 00:27:49:12
Wat willen die ondernemers en hoe kunnen we
met elkaar die puzzel leggen...

461 00:27:49:15 00:27:53:02
om daar de landbouw
in balans te brengen met de natuur?

462 00:27:53:05 00:27:55:14
Ja, binnen de kaders
die wij als Rijk neerleggen.

463 00:27:55:17 00:28:01:15
Carlijn, toch even de multimillion dollar
question voor jou:

464 00:28:01:18 00:28:05:15
hoe en wanneer gaat
de vergunningverlening dan loskomen?

465 00:28:05:18 00:28:07:19
Superbelangrijke vraag.
-Ja, toch?

466 00:28:07:22 00:28:10:15
Volgens mij wel. Daar wachten we op.
-Ja, zeker.

467 00:28:10:18 00:28:13:20
Daar is geen eenduidig antwoord op.

468 00:28:13:23 00:28:17:23
Want als er dus die die magische knop was
die we konden omzetten...

469 00:28:18:01 00:28:21:15
Dat hebben we de afgelopen zeven jaar
geprobeerd. Dat bestaat niet.

470 00:28:21:18 00:28:25:11
Dus dat gaat gebied voor gebied...

471 00:28:25:14 00:28:30:13
waarbij de gebieden
die met het generieke pakket...

472 00:28:30:16 00:28:34:06
al heel dicht komen bij wat er nodig is
voor de kritische depositiewaarde...

473 00:28:34:09 00:28:36:07
daar wordt het sneller en gemakkelijker.

474 00:28:36:10 00:28:38:17
En gebieden
waarbij je er minder snel komt...

475 00:28:38:20 00:28:43:06
zal je wellicht nog aanvullende
maatregelen moeten gaan nemen.

476 00:28:43:09 00:28:49:05
En het kabinet is ook voornemens om de
rekenkundige ondergrens in te gaan voeren...

477 00:28:49:08 00:28:52:11
als we daar de juiste beheersmaatregelen
voor hebben genomen.

478 00:28:52:14 00:28:55:02
Dat gaat voor heel veel activiteiten
betekenen...

479 00:28:55:05 00:28:57:14
dat die voortaan vergunningvrij zijn.

480 00:28:58:19 00:29:02:02
En provincies kunnen nu al aan de slag.
En dat doen ze ook al...

481 00:29:02:05 00:29:05:16
met de optelsom maken van:
wat gaat er nou generiek gebeuren?

482 00:29:05:19 00:29:10:20
Wat ga ik gebiedsspecifiek doen
en hoe kan ik dat onderbouwen?

483 00:29:10:23 00:29:14:09
Want provincies zijn in de regel degenen
die de vergunningen verstrekken.

484 00:29:14:12 00:29:16:22
Dus hoe kan ik onderbouwen
dat ik vergunningen...

485 00:29:17:00 00:29:19:16
weer kan gaan verstrekken
en onder welke condities?

486 00:29:19:19 00:29:22:13
Omdat zij het gebied het beste kennen.

487 00:29:22:16 00:29:26:02
Ja, heel mooi.
Dat is een heel duidelijk antwoord...

488 00:29:26:05 00:29:28:18
voor een,
net zoals Ward, complexe puzzel...

489 00:29:28:21 00:29:31:10
en de hoop van veel mensen
dat het snel gaat gebeuren.

490 00:29:31:13 00:29:34:24
Maar daarvoor zullen de medeoverheden
met elkaar aan de slag moeten.

491 00:29:35:02 00:29:40:02
Een andere vraag die daaraan gekoppeld is:
hoe is eigenlijk berekend...

492 00:29:40:05 00:29:44:03
dat dit pakket voldoende is
om van dat stikstofslot te komen?

493 00:29:45:03 00:29:49:03
Ook dat is een hele goede vraag...

494 00:29:49:06 00:29:52:19
want voor stikstof kunnen we
dat natuurlijk berekenen.

495 00:29:52:22 00:29:56:03
Daar hebben we modellen voor.

496 00:29:56:06 00:30:00:09
Je kan gewoon kijken: wat is de hoeveelheid
stikstof die de natuur aankan...

497 00:30:00:12 00:30:04:20
en wat doen we met dat gebiedsspecifieke
en dat generieke pakket?

498 00:30:04:23 00:30:07:11
En kom je dan
bij de kritische depositiewaarde?

499 00:30:07:14 00:30:09:08
Dan ben je er op het gebied van stikstof.

500 00:30:09:11 00:30:13:01
Maar wat Willem in zijn presentatie
ook al heeft benadrukt:

501 00:30:13:04 00:30:16:24
het gaat om een integrale aanpak, dus je
moet rondom die Natura 2000-gebieden...

502 00:30:17:02 00:30:21:12
al die drukfactoren wegnemen, dus
we komen er niet alleen met stikstof.

503 00:30:21:15 00:30:25:19
Dus het is ook niet alleen
een kwestie van berekenen.

504 00:30:25:22 00:30:29:21
We kijken daarvoor natuurlijk ook
naar de kennisinstellingen...

505 00:30:29:24 00:30:33:00
dus het PBL, het Planbureau voor de
Leefomgeving, de WUR en het RIVM.

506 00:30:33:03 00:30:35:09
En we hebben natuurlijk
in de afgelopen jaren...

507 00:30:35:12 00:30:38:18
best veel pakketten samengesteld
waar we feedback op hebben gekregen.

508 00:30:38:21 00:30:42:17
Dus we hebben ook, naar aanleiding van
die feedback van de kennisinstellingen...

509 00:30:42:20 00:30:45:22
dit pakket zo vormgegeven,
dat we de overtuiging hebben...

510 00:30:46:00 00:30:49:19
dat we hiermee de maatregelen kunnen nemen
om de natuur te herstellen.

511 00:30:49:22 00:30:53:12
Mooi. Dus eigenlijk moeten we
alle neuzen dezelfde kant op krijgen...

512 00:30:53:15 00:30:56:09
om daar stevige stappen in te zetten.

513 00:30:56:12 00:31:02:01
Willem, ik denk dat deze vraag een beetje
vanuit de grensprovincies komt voor jou.

514 00:31:02:04 00:31:05:14
Hoe is... Nee, die hebben we natuurlijk
gehad. Oh ja, daar was hij.

515 00:31:05:17 00:31:09:07
Hoe gaan we om met de stikstofdruk
vanuit het buitenland?

516 00:31:09:10 00:31:11:05
Dat is een goede vraag.

517 00:31:11:08 00:31:16:05
Dus het kabinet wil ook
afspraken gaan maken met het buitenland...

518 00:31:16:08 00:31:19:15
voor een reductie
van de stikstof vanuit het buitenland.

519 00:31:20:12 00:31:23:04
Daarbij is natuurlijk wel
het eerlijke verhaal...

520 00:31:23:07 00:31:29:02
dat uiteindelijk Nederland een exporteur is
van stikstof en geen importeur.

521 00:31:29:05 00:31:31:10
Dus er ligt ook
een grote verantwoordelijkheid...

522 00:31:31:13 00:31:35:10
en die zal ook vanuit Vlaanderen
en vanuit Duitsland...

523 00:31:35:13 00:31:38:01
ook wel deels benoemd worden.

524 00:31:38:04 00:31:41:23
Er ligt ook een grote verantwoordelijkheid,
juist voor Nederland...

525 00:31:42:01 00:31:44:02
om zelf stappen te zetten.

526 00:31:44:05 00:31:48:13
Ook inderdaad
bij de gebiedsspecifieke uitwerking...

527 00:31:48:16 00:31:53:14
en wanneer we gaan kijken naar:
wat is de staat van het Natura 2000-gebied?

528 00:31:53:17 00:31:57:13
In hoeverre is dat dan te koppelen
aan drukfactoren...

529 00:31:57:16 00:31:59:16
met agrarische activiteiten in de zone?

530 00:31:59:19 00:32:04:10
En heeft een zone hier nut en noodzaak?

531 00:32:04:13 00:32:07:10
Dat zal juist ook
voor een aantal grensgebieden...

532 00:32:07:13 00:32:10:02
natuurlijk wel
een belangrijk vraagstuk zijn...

533 00:32:10:05 00:32:14:05
waarbij vanuit ons beeld wel de inzet is...

534 00:32:14:08 00:32:17:01
dat in ieder geval ook
de agrariërs die in de zone zitten...

535 00:32:17:04 00:32:19:20
ook de noodzakelijke maatregelen treffen.

536 00:32:19:23 00:32:23:14
Helder. Dat is gewoon volgens de afspraken
binnen dat maatregelenpakket.

537 00:32:23:17 00:32:27:02
Dus wat we soms horen: hou er
rekening mee, want we zitten aan de grens.

538 00:32:27:05 00:32:31:11
Maar het komt ook vanuit de grens.
Daarvan zeg jij: dat klopt, dat is correct.

539 00:32:31:14 00:32:35:22
Maar we exporteren eigenlijk meer dan
dat er vanuit die gebieden naar ons toekomt.

540 00:32:36:00 00:32:39:18
Ja, en dat is natuurlijk
even voor heel Nederland uitgezoomd...

541 00:32:39:21 00:32:44:07
dus dat kan je nooit helemaal letterlijk
individueel gebied voor gebied zeggen.

542 00:32:44:10 00:32:47:01
En daarbij is het met name belangrijk:

543 00:32:47:04 00:32:51:24
voor stikstof is het inderdaad belangrijk
om afspraken te maken met het buitenland.

544 00:32:52:02 00:32:55:06
Voor een aantal andere lokale drukfactoren
is het ook belangrijk...

545 00:32:55:09 00:33:00:02
dat er ook iets in de zone gebeurt,
ook bij grensgebieden.

546 00:33:00:05 00:33:03:12
Ook daar zal steeds de vraag zijn,
als je aan de ene kant van de grens...

547 00:33:03:15 00:33:06:12
iets bijvoorbeeld
aan hydrologie doet en water.

548 00:33:06:15 00:33:08:24
Het water stopt niet bij de grens.

549 00:33:09:02 00:33:13:07
Dat systeem is ook grensoverschrijdend,
dus ook daar zal je afspraken moeten maken.

550 00:33:13:10 00:33:16:08
Maar dan moet er ook daar wel in de zone
rond die gebieden iets gebeuren.

551 00:33:16:11 00:33:18:22
Specifiek rond een gebied,
of ook in Europees verband...

552 00:33:19:00 00:33:22:11
dat we naar Brussel moeten gaan om daar
de zaken goed te regelen met elkaar?

553 00:33:22:14 00:33:26:14
Dat denk ik ook,
maar daarvoor kijk ik even naar Carlijn.

554 00:33:26:17 00:33:31:07
Dan bedoel jij specifiek
rondom de vergunningverlening?

555 00:33:31:10 00:33:33:02
Ja, omdat Willem net zegt:

556 00:33:33:05 00:33:40:00
die stikstof komt natuurlijk deels
van buiten de landsgrenzen ook bij ons.

557 00:33:40:03 00:33:43:16
Soms wordt er wel eens gezegd in de media:
het waait hier naar binnen...

558 00:33:43:19 00:33:45:15
waarom doet Duitsland of Vlaanderen niks?

559 00:33:45:18 00:33:48:15
Omdat wij vooral heel veel ook exporteren,
wordt er gezegd.

560 00:33:48:18 00:33:52:10
En daar moeten we wat aan gaan doen,
of ook wat aan doen.

561 00:33:52:13 00:33:55:09
Doen we dat dan met die gebieden specifiek?

562 00:33:55:12 00:34:00:12
Er zijn Europese richtlijnen.
Dat is de Vogel- en Habitatrichtlijn.

563 00:34:00:15 00:34:06:05
Er zijn ook emissierichtlijnen,
maar als het gaat om specifieke gebieden...

564 00:34:06:08 00:34:11:12
dan hebben we echt bilateraal afspraken
te maken met Vlaanderen en met Duitsland.

565 00:34:11:15 00:34:14:10
En Vlaanderen heeft al
enorme stappen gezet...

566 00:34:14:13 00:34:18:09
dus die lopen met hun stikstofdecreet
een stukje voor op ons.

567 00:34:18:12 00:34:23:07
Maar we voeren zeker ook dat gesprek
met de Duitse deelstaten.

568 00:34:23:10 00:34:27:02
Ik weet dat er wat Vlaamse collega's
van medeoverheden in de call zitten...

569 00:34:27:05 00:34:29:09
dus dit is al een mooi compliment voor jullie.

570 00:34:29:12 00:34:32:11
Maar we moeten toch samen
nog flink wat stappen zetten...

571 00:34:32:14 00:34:35:14
om van het stikstofslot te komen.

572 00:34:35:17 00:34:37:23
Eens kijken in de chat weer.

573 00:34:38:01 00:34:42:01
Carlijn, het wordt een bundeling
van een aantal vragen.

574 00:34:42:04 00:34:47:07
Kun je iets zeggen over wanneer er meer
duidelijkheid komt over de middelen?

575 00:34:49:01 00:34:53:08
Ja, ook dat zal in stapjes gaan.

576 00:34:54:07 00:34:57:13
We hebben natuurlijk
het pakket van 20 miljard.

577 00:34:57:16 00:35:02:01
Er is ook in de brief
een onderverdeling van gegeven.

578 00:35:05:10 00:35:09:17
Er is ook in de brief gezegd dat er
een impulsbudget komt van 500 miljoen...

579 00:35:09:20 00:35:11:05
voor een aantal gebieden.

580 00:35:11:08 00:35:13:15
En we gaan proberen
bij de augustusbesluitvorming...

581 00:35:13:18 00:35:16:08
om dingen nog verder helder te krijgen.

582 00:35:16:11 00:35:21:19
Maar dat werkt dan wel zo dat we
de maatregelen helder moeten hebben...

583 00:35:21:22 00:35:26:15
en wat ze gaan doen om geld
tegen die maatregel aan te kunnen plakken.

584 00:35:26:18 00:35:30:06
We gaan proberen in de augustus-
besluitvorming zo ver mogelijk te komen.

585 00:35:30:09 00:35:33:10
Maar dat zal dus ook de komende jaren
steeds duidelijker worden.

586 00:35:33:13 00:35:37:02
Want je maakt elk jaar een begroting
voor het jaar daarop en de jaren die volgen.

587 00:35:37:05 00:35:39:12
Dus daar hebben we nog
een aantal stappen in te zetten.

588 00:35:39:15 00:35:43:01
De planning ligt er,
dus dat is een goede houvast alvast...

589 00:35:43:04 00:35:44:24
om te kijken hoe we verder komen.

590 00:35:45:02 00:35:50:05
Ik heb nog wel een vraag, die stond
al lang bovenaan het lijstje, Carlijn.

591 00:35:50:08 00:35:53:04
Zijn de gebiedsoplossingen
alleen voor in de zones...

592 00:35:53:07 00:35:56:17
of is er ook buiten de zone
maatwerk mogelijk?

593 00:35:58:08 00:35:59:23
Twee vragen in één. Sorry.

594 00:36:02:15 00:36:04:01
Dat hangt er een beetje vanaf.

595 00:36:04:04 00:36:08:00
Willem zei dus net de Gelderse aanpak.

596 00:36:08:03 00:36:10:06
Die is natuurlijk
voor een veel groter gebied...

597 00:36:10:09 00:36:13:23
dan alleen de zone
van in dit geval 500 meter.

598 00:36:14:24 00:36:17:05
Dus zo'n gebiedseigen oplossing...

599 00:36:17:08 00:36:22:10
kan dus best wel eens groter zijn
dan dat wat nu het beleidsvoornemen is.

600 00:36:24:04 00:36:27:14
En er is natuurlijk altijd
de vraag naar maatwerk, heel terecht.

601 00:36:27:17 00:36:33:22
Dat zal je dus ook steeds moeten bekijken:
is dat ook handig en is het ook werkbaar?

602 00:36:34:00 00:36:38:05
Het is wel zo dat het kabinet
ook heeft gepresenteerd...

603 00:36:38:08 00:36:43:07
dat elke ondernemer
een eigen emissieplafond krijgt.

604 00:36:43:10 00:36:47:04
Dus of je nou ondernemer
in de zone bent of daarbuiten...

605 00:36:47:07 00:36:49:05
je krijgt een eigen emissieplafond.

606 00:36:49:08 00:36:53:05
En binnen dat plafond kan je door middel
van doelsturing, en dat is maatwerk...

607 00:36:53:08 00:36:57:02
ook aantonen
dat je aan dat plafond gaat voldoen.

608 00:36:57:05 00:36:59:08
Ja, helder. Dank.

609 00:37:01:08 00:37:03:00
Ward.

610 00:37:03:03 00:37:05:05
Realisatie en beleid, dat verbinden.

611 00:37:05:08 00:37:09:04
Er zijn vast wel provincies
die met een zoneringsaanpak bezig zijn.

612 00:37:09:07 00:37:14:03
Dan komen wij als Rijk
met dit maatregelenpakket, nieuwe kaders.

613 00:37:14:06 00:37:17:23
Maar hoe gaan we om met die provincies
die daar al stappen in zetten?

614 00:37:18:01 00:37:20:18
Ja, inderdaad, we hebben het
over Gelderland gehad...

615 00:37:20:21 00:37:25:09
maar ook Utrecht, Drenthe
zijn bezig met hun eigen aanpak...

616 00:37:25:12 00:37:29:15
en met die provincies zullen we
dus echt het gesprek moeten voeren...

617 00:37:29:18 00:37:31:05
waar we het net over hadden.

618 00:37:31:08 00:37:36:22
Dus wat beogen wij
met de Rijksaanpak voor de zones?

619 00:37:37:00 00:37:39:09
Wat beogen de provincies met hun aanpak?

620 00:37:39:12 00:37:43:03
En kunnen we dan zeggen:
dat is vergelijkbaar, dat is even goed.

621 00:37:43:06 00:37:47:09
En dat kunnen we dus ook
voor die provinciale aanpak kiezen.

622 00:37:47:12 00:37:49:04
Dat gesprek hebben we te voeren...

623 00:37:49:07 00:37:52:03
waarbij we de balans moeten gaan zoeken
en die is lastig.

624 00:37:52:06 00:37:55:20
Het is er de afgelopen tijd
natuurlijk al vaak over gegaan.

625 00:37:55:23 00:37:59:11
Enerzijds is er die roep om Rijksregie,
om een gelijk speelveld...

626 00:37:59:14 00:38:04:00
dat niet een ondernemer in de ene provincie
vele andere regels heeft dan in een andere.

627 00:38:04:03 00:38:08:14
Die roep is sterk, en tegelijkertijd
hebben provincies al stappen gezet...

628 00:38:08:17 00:38:14:01
met hun eigen aanpak en zijn er in verschillende
provincies wensen om dat voort te zetten.

629 00:38:14:04 00:38:18:00
Dus daar willen we ook verder op bouwen,
van die energie en stappen gebruikmaken.

630 00:38:18:03 00:38:21:18
Maar wel in balans
met dat gelijke speelveld.

631 00:38:21:21 00:38:26:12
Het zouden de beginstukjes van de puzzel
kunnen zijn waar we het eerder over hadden.

632 00:38:26:15 00:38:30:06
Carlijn, je had het net al even
over emissieplafonds, ook bij de boeren.

633 00:38:30:09 00:38:35:18
Er is een vraag: hoe ziet u
doelsturing van de boer aan het roer...

634 00:38:35:21 00:38:40:10
in de methodiek van instructieregels
en hoe wordt dat verweven?

635 00:38:43:17 00:38:48:00
De doelsturing zit natuurlijk
heel erg op dat emissieplafond.

636 00:38:48:03 00:38:51:17
Dat gaat gelden voor alle ondernemers.

637 00:38:51:20 00:38:55:11
Die Rijksinstructieregels
gelden in de zones...

638 00:38:55:14 00:38:59:24
en dat gaat natuurlijk over extensiveren.

639 00:39:00:02 00:39:04:19
En daar zit natuurlijk weer
die gebiedseigen oplossing...

640 00:39:04:22 00:39:10:05
die provincies ook kunnen ontwerpen,
waarbij meer ruimte zit.

641 00:39:10:08 00:39:14:05
Tegelijkertijd zegt het kabinet: het moet
wel duidelijk zijn waar je naartoe gaat.

642 00:39:14:08 00:39:18:04
Dus dat is denk ik ook wat we
in het najaar met elkaar te doen hebben.

643 00:39:18:07 00:39:23:22
Enerzijds wil je
dat er een gelijk speelveld is...

644 00:39:24:00 00:39:28:01
en anderzijds
moet er ruimte zijn voor maatwerk.

645 00:39:28:04 00:39:33:14
En dus die doelsturing, wat ik net ook zei,
dat gaat heel erg over:

646 00:39:33:17 00:39:36:23
hoe kan je zorgen dat je
aan je emissieplafond kan voldoen?

647 00:39:37:01 00:39:38:24
En daar is ruimte voor.

648 00:39:39:02 00:39:41:08
Het sluit aan
bij de vraag aan Ward net van:

649 00:39:41:11 00:39:45:20
provincies zetten al goede stappen,
maar natuurlijk ook ondernemers.

650 00:39:45:23 00:39:50:12
Is dat ook een bestaand puzzelstukje
wat we in die puzzel gaan leggen met elkaar?

651 00:39:50:15 00:39:55:01
Absoluut.
Zo staat het ook in de brief.

652 00:39:55:04 00:40:00:09
Dus in de zones
gaat een extra opgave gelden...

653 00:40:00:12 00:40:03:00
een emissiereductie,
maar breed en die drukfactoren...

654 00:40:03:03 00:40:05:24
maar hoe groot die opgave is,
is heel erg afhankelijk...

655 00:40:06:02 00:40:09:19
van de stappen
die rondom dat gebied al zijn gezet.

656 00:40:09:22 00:40:14:09
Dus als er sprake is van een zone
rondom een bepaald Natura 2000-gebied...

657 00:40:14:12 00:40:17:05
waar de landbouw al heel erg extensief is...

658 00:40:17:08 00:40:20:06
dan zijn de stappen
die gezet moeten worden veel kleiner...

659 00:40:20:09 00:40:22:10
want dan ben je er al.
-En dat zou fijn zijn.

660 00:40:22:13 00:40:25:10
Dat zou heel mooi zijn.
-Gaan we sneller vooruit met elkaar.

661 00:40:25:13 00:40:28:16
Een toelichtende vraag voor jou, Willem.

662 00:40:29:02 00:40:32:23
Vergeef me, maar wat bedoel je
met ongewenste activiteiten in de zone?

663 00:40:36:14 00:40:42:19
Misschien is ongewenste ontwikkelingen
daar een beter woord.

664 00:40:44:07 00:40:48:01
Bij eerder beleid
hebben we bijvoorbeeld gezien...

665 00:40:48:04 00:40:52:13
dat als we sturen op één drukfactor,
hier voorbeeld stikstof...

666 00:40:52:16 00:40:55:10
er ook vraagstukken opkomen
rond veranderend grondgebruik...

667 00:40:55:13 00:40:59:09
en het omzetten van grasland naar bouwland.
Dat heeft soms met regelingen te maken.

668 00:40:59:12 00:41:03:20
Dat is ook een bredere beweging die we
überhaupt zien in de landbouw in Nederland.

669 00:41:03:23 00:41:07:18
En het risico daarvan is eigenlijk
dat we een drukfactor, zoals stikstof...

670 00:41:07:21 00:41:11:23
omwisselen voor een andere drukfactor
of een ander probleem, zoals hydrologie.

671 00:41:12:01 00:41:15:12
En juist met een zoneringsaanpak
en een gebiedsgerichte aanpak...

672 00:41:15:15 00:41:18:17
ligt er echt een kans
om een integrale aanpak te ontwikkelen...

673 00:41:18:20 00:41:21:07
waarbij we rond die ongewenste
ontwikkelingen kunnen kijken:

674 00:41:21:10 00:41:24:19
hoe kunnen we wel of niet sturen
op dat veranderend grondgebruik?

675 00:41:24:22 00:41:30:18
En een ander voorbeeld wat ook in het
Kamerdebat een paar keer naar voren kwam...

676 00:41:30:21 00:41:33:04
is ook de rekenkundige ondergrens.

677 00:41:33:07 00:41:38:19
En hoe kunnen we ervoor zorgen
dat er ook niet lokaal een toename is?

678 00:41:38:22 00:41:41:23
Bijvoorbeeld in en rond
Natura 2000-gebieden van dieraantallen...

679 00:41:42:01 00:41:43:13
met een rekenkundige ondergrens.

680 00:41:43:16 00:41:47:00
Daarbij kijken we bijvoorbeeld ook
heel goed naar de provinciale plannen...

681 00:41:47:03 00:41:52:22
van Gelderland, die op deze onderdelen
ook al regels hebben ontwikkeld...

682 00:41:53:00 00:41:57:03
en kijken we ook in hoeverre we daar
wel of geen aansluiting bij kunnen vinden.

683 00:41:57:06 00:42:00:03
En ook op basis van
die wetenschappelijke instanties...

684 00:42:00:06 00:42:03:11
en die modellen en cijfers
die gebruikt worden?

685 00:42:03:14 00:42:06:14
Zeker. Zeker.
Uiteindelijk gaan we ook toe...

686 00:42:06:17 00:42:10:15
naar een bredere doorrekening
van het hele pakket...

687 00:42:10:18 00:42:12:12
en een bredere reflectie daarop.

688 00:42:12:15 00:42:17:03
Dus ook specifiek voor de zoneringsaanpak
gaan we onderzoeken uitzetten.

689 00:42:17:06 00:42:19:07
Daarbij zullen we ook kijken:

690 00:42:19:10 00:42:22:24
welke afwentelrisico's, om even
een andere technische term te noemen...

691 00:42:23:02 00:42:26:22
dus die ongewenste ontwikkelingen,
brengt het pakket met zich mee?

692 00:42:27:00 00:42:29:12
In hoeverre hebben we die
wel of niet ondervangen?

693 00:42:29:15 00:42:32:07
En hoe zou je daar
wel of niet op kunnen sturen?

694 00:42:32:10 00:42:38:24
We willen eigenlijk voorkomen
dat we bepaalde drukfactoren oplossen...

695 00:42:39:02 00:42:41:20
waardoor mogelijk
andere drukfactoren toenemen.

696 00:42:41:23 00:42:45:12
Want het gaat om het integrale
systeemherstel van het Natura 2000-gebied.

697 00:42:45:15 00:42:48:19
Communicerende vaten eigenlijk
die continu in evenwicht moeten zijn.

698 00:42:48:22 00:42:53:04
Ja, dat klopt.
Dat doe je eigenlijk automatisch.

699 00:42:53:07 00:42:59:15
Door regels te ontwikkelen,
stuur je op bepaalde activiteiten.

700 00:43:00:21 00:43:04:05
En precies daarvan het risico...

701 00:43:06:01 00:43:10:01
omdat je bepaalde activiteiten
anders voor je ziet...

702 00:43:10:04 00:43:14:16
en daar een extensivering vraagt,
dat er andere bewegingen op gang komen.

703 00:43:14:19 00:43:18:01
En we proberen inderdaad na te kijken
met de regels die we ontwikkelen...

704 00:43:18:04 00:43:20:04
die zich puur richten op drukfactoren:

705 00:43:20:07 00:43:24:08
welke bewegingen of welke risico's
kleven daaraan voor bepaalde bewegingen?

706 00:43:24:11 00:43:28:05
En hoe kunnen we dus ook
in een bredere set...

707 00:43:28:08 00:43:32:07
ook die ongewenste ontwikkelingen
voorkomen en daarop ook sturen?

708 00:43:32:10 00:43:35:01
Helder.
En dan gaat het over gebieden.

709 00:43:35:04 00:43:38:09
Je zei net: we pakken niet de passen erbij,
maar we maken het passend.

710 00:43:38:12 00:43:41:08
Toch een vraag hier over afstand.
Een kleine passer.

711 00:43:41:11 00:43:45:14
Welke grens van de Natura 2000
wordt voor de 1000 meter-zone aangehouden?

712 00:43:45:17 00:43:49:23
Omdat, wordt er gesteld, niet alle Natura
2000-gebieden volledig stikstofgevoelig zijn.

713 00:43:50:01 00:43:53:11
Nee, dat klopt en ook daar
is het denk ik belangrijk om...

714 00:43:55:11 00:43:59:12
Het directe antwoord is: we gaan uit
van de rand van het Natura 2000-gebied.

715 00:43:59:15 00:44:04:00
Daarbij is het inderdaad zowel voor
de 500- als voor de 1000 meter-zone:

716 00:44:04:03 00:44:09:15
niet het hele Natura 2000-gebied
is stikstofgevoelig.

717 00:44:09:18 00:44:14:02
Er zijn gebieden waarbij het overgrote
merendeel stikstofgevoelig is...

718 00:44:14:05 00:44:17:07
en er zijn gebieden waarbij dat
om veel kleinere arealen gaat...

719 00:44:17:10 00:44:19:13
ten opzichte van het totaal van het gebied.

720 00:44:19:16 00:44:22:21
Wat daarbij belangrijk is,
is dat we een integrale aanpak ontwikkelen.

721 00:44:22:24 00:44:25:10
Dus we kijken niet alleen
naar stikstofgevoelige natuur...

722 00:44:25:13 00:44:28:13
en we kijken niet alleen
naar stikstof als drukfactor.

723 00:44:28:16 00:44:33:00
Dus dat is een belangrijke reden om
de rand van het Natura 2000-gebied te nemen.

724 00:44:33:03 00:44:35:11
Een tweede belangrijke reden is ook dat...

725 00:44:37:00 00:44:39:08
en dat is even
een iets technischer antwoord...

726 00:44:40:05 00:44:43:24
maar dat habitatkateringen
van jaar tot jaar kunnen wisselen...

727 00:44:44:02 00:44:47:04
waardoor dus ook stikstofgevoelige natuur
van jaar tot jaar...

728 00:44:47:07 00:44:49:01
qua precieze locatie kan wisselen.

729 00:44:49:04 00:44:53:15
Dat brengt het risico met zich mee dat we
bewegende zones over de tijd hebben...

730 00:44:53:18 00:44:56:19
terwijl een rand van
een Natura 2000-gebied best wel stabiel is.

731 00:44:56:22 00:44:59:15
We willen dus ook eigenlijk
naar stabiele zones toe...

732 00:44:59:18 00:45:03:21
om die zekerheid te bieden aan agrarische
ondernemers of je wel of niet in de zone valt.

733 00:45:03:24 00:45:06:18
En dat dat niet iets is
wat over de tijd heen kan fluctueren.

734 00:45:06:21 00:45:11:05
Want daar kunnen ze ook weer
hun werkzaamheden op aanpassen...

735 00:45:11:08 00:45:13:22
zodat ze door kunnen blijven gaan
en we ze zekerheid bieden.

736 00:45:14:00 00:45:16:17
Ja, precies.

737 00:45:16:20 00:45:20:19
Ik was laatst met de minister op bezoek
bij een boer rond de Weerribben.

738 00:45:20:22 00:45:24:21
Daar is ook wat aandacht voor geweest
bijvoorbeeld in de Nieuwe Oogst.

739 00:45:24:24 00:45:29:01
Die zat met zijn stal op 493 meter
van een Natura 2000-gebied.

740 00:45:29:04 00:45:34:00
Val ik dan wel of niet in de zone? Daar konden
we nog geen definitief antwoord op geven.

741 00:45:34:03 00:45:37:05
Daarbij is het ook belangrijk
dat we regels ontwikkelen op perceelniveau.

742 00:45:37:08 00:45:39:12
Dus het gaat niet alleen
om waar je stal ligt.

743 00:45:39:15 00:45:44:04
Maar wat je in ieder geval wil voorkomen,
is dat als we niet uitgaan...

744 00:45:44:07 00:45:47:01
van een stabiele rand
van een Natura 2000-gebied...

745 00:45:47:04 00:45:49:24
maar bijvoorbeeld
van stikstofgevoelige natuur...

746 00:45:50:02 00:45:52:19
dat een bepaald perceel
of een bepaalde boer...

747 00:45:52:22 00:45:55:05
het ene jaar wel en het andere jaar niet
in de zone zou vallen.

748 00:45:55:08 00:45:58:13
Daar is niet op te sturen. We willen juist
die langjarige duidelijkheid bieden.

749 00:45:58:16 00:46:02:04
Dus daarom ook de keuze
voor de rand van het Natura 2000-gebied.

750 00:46:02:07 00:46:05:23
Mooi. Even voor mij, maar dan hebben we
daar toch wel de passer voor nodig...

751 00:46:06:01 00:46:08:05
om het passend te krijgen?

752 00:46:13:01 00:46:15:01
Uiteindelijk gaat het hier
om een detailniveau.

753 00:46:15:04 00:46:19:06
Dus inderdaad, misschien
in eerste instantie pak je een passer erbij...

754 00:46:19:09 00:46:22:03
en hebben we de rand
van het Natura 2000-gebied.

755 00:46:22:06 00:46:24:11
Daarbij is ook nog wel goed om te noemen...

756 00:46:24:14 00:46:30:05
die is vaak ook iets minder grillig
dan de randen van stikstofgevoelige natuur.

757 00:46:30:08 00:46:33:18
En de eerste stap zal inderdaad zijn
als we dan grosso modo...

758 00:46:33:21 00:46:38:18
hier met een passer een zone van 500 meter
omheen trekken, hoe komt dat dan uit?

759 00:46:38:21 00:46:41:14
Dan zal je zien dat het soms
dwars door percelen heen gaat...

760 00:46:41:17 00:46:43:18
maar soms
ook dwars door landschapsstructuren.

761 00:46:43:21 00:46:49:01
En precies op dat moment wordt het,
ná de passer, het passen en meten.

762 00:46:49:04 00:46:51:22
Waarbij we dus inderdaad
op basis van die kavelstructuren...

763 00:46:52:00 00:47:00:12
en op basis van de perceelstructuren
komen tot die definitieve afbakening.

764 00:47:00:15 00:47:05:02
Daarbij zal het niet de keuze zijn
voor: van 500 meter naar 200 meter...

765 00:47:05:05 00:47:08:24
maar bijvoorbeeld wel van 500 meter
naar 480 of naar 520.

766 00:47:09:02 00:47:10:19
Dus het zit denk ik in die marge.

767 00:47:10:22 00:47:12:16
Ook goed om daarbij te benoemen:

768 00:47:12:19 00:47:18:16
dat is meer het generieke beleidsvoornemen
voor de zones.

769 00:47:18:19 00:47:22:23
Ik denk ook wel dat de keuze
om dus mogelijk het werkingsgebied...

770 00:47:23:01 00:47:26:07
of hydrologie ook uit te breiden.

771 00:47:26:10 00:47:29:03
Die is ook heel belangrijk
bij het passend maken...

772 00:47:29:06 00:47:31:03
van de zone voor het Natura 2000-gebied...

773 00:47:31:06 00:47:36:05
waarbij we dus, afhankelijk van het Natura
2000-gebied en het hydrologische systeem...

774 00:47:36:08 00:47:40:19
echt niet op een grosso modo-cirkel
zullen uitkomen van de zone.

775 00:47:40:22 00:47:44:06
Maar we gebruiken het allemaal om
duidelijkheid te scheppen, en dat is mooi.

776 00:47:44:09 00:47:47:19
Ik ga naar Ward. Dank je, Willem.
-Als ik eerst nog één ding mag aanvullen?

777 00:47:47:22 00:47:52:05
Provincie Gelderland heeft al ervaring
met echt het afbakenen van die zone.

778 00:47:52:08 00:47:54:24
En we willen daar dus onder andere
ook die casus voor doen.

779 00:47:55:02 00:47:58:07
Dat we een aantal gebieden,
verschillende typen natuurgebieden...

780 00:47:58:10 00:48:01:21
dat we daar gaan kijken: hoe passen we dit
nou toe, hoe krijgen we dit werkend?

781 00:48:01:24 00:48:05:01
Dan gaan we ook dit soort dingen leren,
van: hoe doe je dat nou slim?

782 00:48:05:04 00:48:08:03
En hoe moeten wij vervolgens
als Rijk kaders stellen...

783 00:48:08:06 00:48:11:09
zodat provincies daarbinnen
goed zo'n afbakening kunnen doen?

784 00:48:11:12 00:48:15:02
Helder. Fijne en waardevolle toevoeging.
Dank je wel.

785 00:48:15:05 00:48:17:24
Direct een vraag voor jou,
over duidelijkheid gesproken:

786 00:48:18:02 00:48:24:11
hoe gaan we agrarische ondernemers helpen
die ver boven de gewenste GVE-norm zitten?

787 00:48:24:14 00:48:28:15
Dan mag je misschien meteen
ook de GVE-norm even toelichten.

788 00:48:28:18 00:48:34:08
De GVE, grootvee-eenheid
per hectare grasland.

789 00:48:34:11 00:48:37:24
De minister heeft het ook vaak
'de koeiennorm' genoemd.

790 00:48:38:02 00:48:41:02
Ik geloof dat de Telegraaf
daarmee begonnen was...

791 00:48:41:05 00:48:45:10
maar dat begrijp ik ook, om het uitlegbaar
te krijgen voor het bredere publiek.

792 00:48:46:10 00:48:50:10
Plat gezegd, hoeveel vee
een ondernemer heeft...

793 00:48:50:13 00:48:53:14
per hoeveel grond
de ondernemer heeft of pacht.

794 00:48:56:16 00:49:02:15
Dat zal dus per bedrijf verschillen
of een ondernemer daar iets te doen heeft.

795 00:49:02:18 00:49:04:20
Maar zoals we eerder aangaven:

796 00:49:04:23 00:49:09:20
voor veel ondernemers die in de zone
gaan vallen, zal er een grote opgave zijn.

797 00:49:09:23 00:49:16:12
En die willen we dus ook echt ondersteunen
om die benodigde verandering door te maken.

798 00:49:16:15 00:49:20:21
Daar is ook veel geld voor gereserveerd.
In het totale pakket zit 20 miljard...

799 00:49:20:24 00:49:24:13
maar specifiek ook 9 miljard
voor het gebiedsgerichte.

800 00:49:25:19 00:49:29:20
We willen dat ondernemers
de keuze hebben om zelf te kiezen...

801 00:49:29:23 00:49:33:09
passend bij hun bedrijfsmodel,
hoe zij aan de norm willen voldoen.

802 00:49:33:12 00:49:37:21
En er zijn verschillende opties. Ondernemers
extensiveren zal de belangrijkste poot zijn...

803 00:49:37:24 00:49:41:05
in de zone voor de grondgebonden landbouw.

804 00:49:41:08 00:49:46:07
Maar ook omschakelen, innoveren
als onderdeel van het generieke pakket...

805 00:49:46:10 00:49:50:12
en als ondernemers dat willen,
verplaatsen of beëindigen, vrijwillig.

806 00:49:50:15 00:49:53:09
Al die verschillende richtingen
willen we mogelijk maken.

807 00:49:53:12 00:49:55:22
Dat gaan we dus ook
de komende tijd uitwerken.

808 00:49:56:00 00:49:59:06
Wat voor instrumenten zijn er al?
Wat moet daar nog ontwikkeld worden?

809 00:49:59:09 00:50:01:21
Of waar moeten we misschien
ook wel mee stoppen...

810 00:50:01:24 00:50:03:14
omdat het anders te verwarrend wordt...

811 00:50:03:17 00:50:06:11
dat we te veel verschillende
subsidieregelingen hebben?

812 00:50:06:14 00:50:08:11
Die slag willen we de komende tijd maken.

813 00:50:08:14 00:50:11:02
Ook wederom in samenwerking
met medeoverheden...

814 00:50:11:05 00:50:14:21
om te zorgen dat we regelingen hebben
die goed werken voor een ondernemer...

815 00:50:14:24 00:50:17:21
om die te helpen
om de verandering door te maken.

816 00:50:17:24 00:50:22:22
Met de ondernemers zelf, want die willen graag
door de beleidsbomen het bos nog kunnen zien...

817 00:50:23:00 00:50:24:19
met wat eraan gaat komen.
-Zeker.

818 00:50:24:22 00:50:28:23
Dat willen we ook zeker, hen daarbij betrekken.
Bijvoorbeeld ook agrarisch adviesbureaus.

819 00:50:29:01 00:50:32:09
Om ook heel goed te kijken
naar het bedrijfsmodel van een ondernemer...

820 00:50:32:12 00:50:34:04
naar verschillende typen ondernemers.

821 00:50:34:07 00:50:37:19
En wat is er dan voor nodig
om hen daarin te ondersteunen?

822 00:50:37:22 00:50:41:15
Helder, dank. Voordat het ook
daadwerkelijk beleid is, Carlijn...

823 00:50:41:18 00:50:45:18
hoe grondig juridisch
is dit getoetst en getest?

824 00:50:45:21 00:50:48:07
We hebben de minister
tijdens de persconferentie...

825 00:50:48:10 00:50:52:05
op die vraag een antwoord horen geven
of het door de landsadvocaat was getest.

826 00:50:52:08 00:50:57:02
Maar hoe juridisch zijn deze plannen
geborgd op dit moment?

827 00:50:57:05 00:50:59:16
De borging moet natuurlijk
gaan plaatsvinden...

828 00:50:59:19 00:51:02:20
door het vaststellen van de regels.

829 00:51:02:23 00:51:05:23
Dus Willem liet dat zien in de presentatie.

830 00:51:06:01 00:51:11:04
Dus willen we
van het stikstofslot afkomen...

831 00:51:11:07 00:51:17:19
dan moet de emissiereductie geborgd zijn,
en natuurherstel geborgd zijn.

832 00:51:17:22 00:51:19:23
En die borging bestaat
uit een aantal factoren.

833 00:51:20:01 00:51:22:20
Dat is aan de ene kant:

834 00:51:22:23 00:51:26:01
je moet maatregelen hebben waarvan
je zeker weet dat ze effect gaan hebben...

835 00:51:26:04 00:51:29:07
en dus dat ze ook
zeker uitgevoerd gaan worden.

836 00:51:29:10 00:51:31:11
Daar is ook geld voor nodig.

837 00:51:31:14 00:51:34:19
Dus je hebt ook nodig
dat je dat geld hebt gereserveerd...

838 00:51:34:22 00:51:37:06
en je hebt ook nog een terugvaloptie nodig.

839 00:51:37:09 00:51:39:20
Dus als de maatregelen
niet doen wat ze moeten doen...

840 00:51:39:23 00:51:42:01
dat je dan nog een terugvaloptie hebt.

841 00:51:44:11 00:51:48:01
Wij hebben natuurlijk, daar hadden we
het net eerder ook al over...

842 00:51:48:04 00:51:51:00
we hebben de afgelopen jaren
heel veel adviezen gekregen...

843 00:51:51:03 00:51:53:23
van de kennisinstellingen,
maar zeker ook van de landsadvocaat.

844 00:51:54:01 00:51:58:00
De lijn in die jurisprudentie
is ook best wel helder.

845 00:51:58:03 00:52:00:17
Dus de Raad van State zegt:

846 00:52:00:20 00:52:07:06
je moet echt stevig kunnen onderbouwen
dat je er gaat komen met dat gebied.

847 00:52:07:09 00:52:10:06
Als dat duidelijk is
dat dat gaat gebeuren...

848 00:52:10:09 00:52:12:12
hoef je niet te wachten
totdat dat ook zover is...

849 00:52:12:15 00:52:15:06
maar kan je nu vergunningen
gaan verstrekken.

850 00:52:15:09 00:52:22:06
En die borging dus in regelgeving,
in financiën en met een terugvaloptie...

851 00:52:22:09 00:52:25:03
wij denken dat dat
allemaal in dit pakket zit.

852 00:52:25:06 00:52:28:22
Mooi, dank. Je noemde net gebieden.
Nog een vraag voor Ward.

853 00:52:29:00 00:52:31:23
Er zijn een aantal
prioritaire gebieden benoemd.

854 00:52:32:01 00:52:36:00
Die kennen we allemaal. De Veluwe, de Peel,
Hart van het Noorden en Noordwest Overijssel.

855 00:52:36:03 00:52:40:03
Wat is de verhouding tussen die Natura
2000-gebieden die hierbinnen vallen...

856 00:52:40:06 00:52:46:12
en de Natura-gebieden die hierbuiten vallen
in relatie tot tijd en middelen?

857 00:52:47:23 00:52:51:23
In die prioritaire gebieden
gaan we als Rijk...

858 00:52:52:01 00:52:54:16
extra, samen met de medeoverheden,
aan de slag...

859 00:52:54:19 00:53:02:18
om de vaak meervoudige opgaven
die daar gelden met elkaar te adresseren.

860 00:53:02:21 00:53:07:04
En zonering zal een belangrijk onderdeel
van die opgaven zijn...

861 00:53:07:07 00:53:09:13
maar die prioritaire gebieden
zijn nadrukkelijk breder.

862 00:53:09:16 00:53:12:13
Dus we hebben natuurlijk net al
het voorbeeld van de Veluwe genoemd...

863 00:53:12:16 00:53:15:22
waar Rijk, provincie, gemeenten
en waterschappen...

864 00:53:16:00 00:53:17:19
samenwerken aan de Aanpak Veluwe.

865 00:53:17:22 00:53:20:05
Die kent een breder werkingsgebied...

866 00:53:20:08 00:53:23:23
dan alleen het Natura 2000-gebied
en de zone daaromheen.

867 00:53:24:01 00:53:26:10
Dus dan kijken we ook:
wat is daar aanvullend nog nodig?

868 00:53:26:13 00:53:31:13
Bijvoorbeeld Groene Hart zijn niet alleen
Natura 2000-gebieden en hun zones...

869 00:53:31:16 00:53:33:22
maar ook heel veel veenweidegebied
bijvoorbeeld.

870 00:53:34:00 00:53:36:00
En daar gaat die aanpak
ook nadrukkelijk over.

871 00:53:36:03 00:53:39:06
Dank voor de toevoeging, want Groene
Hart noemde ik in de opsomming niet.

872 00:53:39:09 00:53:41:12
Heel terecht,
die mogen we zeker niet vergeten.

873 00:53:41:15 00:53:45:21
Ik kijk met een schuin oog naar de klok.
We gaan een beetje naar de afronding toe...

874 00:53:45:24 00:53:51:00
maar nog een twee-, drietal vragen,
al naargelang de antwoorden, best panel.

875 00:53:51:03 00:53:53:10
Willem, toch nog een vraag voor jou,
die is wel mooi.

876 00:53:53:13 00:53:57:01
Met systeemherstel wordt gedoeld
op het herstel van het ecologische systeem.

877 00:53:57:04 00:53:59:23
Maar hoe borgen we de landbouw...

878 00:54:00:01 00:54:03:15
als een economisch systeem
ook een toekomstbestendig geheel blijft?

879 00:54:03:18 00:54:07:14
Dat is inderdaad een belangrijke vraag.

880 00:54:10:08 00:54:14:15
Wat we dus voor ons zien,
is dat de landbouw in de zones toegaat...

881 00:54:14:18 00:54:17:08
naar een extensieve vorm van landbouw.

882 00:54:17:11 00:54:22:11
En dat is ook belangrijk
met het generieke pakket...

883 00:54:22:14 00:54:25:22
bijvoorbeeld op de bedrijfsspecifieke
emissienormen.

884 00:54:26:00 00:54:28:14
Daarbij ontwerpen we de normen dusdanig...

885 00:54:28:17 00:54:31:08
dat die zitten
op het maximaal mogelijke wat kan...

886 00:54:31:11 00:54:34:23
met managementmaatregelen en met innovatie.

887 00:54:35:01 00:54:38:09
En op dit moment is er niet
een betere best beschikbare techniek.

888 00:54:38:12 00:54:44:03
Dus als je in de zone een aanvullende
beweging zal moeten maken...

889 00:54:44:06 00:54:48:13
dan is dat ofwel in de vorm van beëindiging
ofwel in de vorm van extensivering.

890 00:54:48:16 00:54:52:01
Daarbij kiest dit kabinet dus inderdaad
voor een extensieve vorm van landbouw.

891 00:54:52:04 00:54:55:05
Dat is een stevige prikkel aan die kant.

892 00:54:55:08 00:54:58:18
En dat is inderdaad de vraag van:
hoe zorgen we voor het verdienmodel...

893 00:54:58:21 00:55:01:04
voor die extensieve vormen van landbouw?

894 00:55:01:07 00:55:05:07
Het kabinet heeft onder meer
in de brief geschetst...

895 00:55:05:10 00:55:08:11
wat het van plan is om te doen
met het Actieplan Biologisch.

896 00:55:08:14 00:55:13:24
Daarbij is in ieder geval de ambitie
dat aan de Rijksoverheidskant...

897 00:55:14:02 00:55:17:22
50% van de inkopen biologisch gaan zijn.

898 00:55:18:00 00:55:24:09
En een belangrijk element is ook
dat er tot 1 april volgend jaar...

899 00:55:24:12 00:55:28:05
wordt ingezet op afspraken,
ook met de ketenpartijen...

900 00:55:28:08 00:55:31:05
om in de hele brede keten
die vraag te laten toenemen.

901 00:55:31:08 00:55:33:14
Maar als dat
tot onvoldoende resultaat leidt...

902 00:55:33:17 00:55:35:11
dan worden ook daar...

903 00:55:36:19 00:55:41:20
iets meer vanuit het Rijk regels opgelegd
om ook echt die vraagcreatie te borgen.

904 00:55:41:23 00:55:46:03
Dat is denk ik één element om vanuit de markt
dat toekomstperspectief te borgen.

905 00:55:46:06 00:55:49:08
Daarnaast zien we eigenlijk
ook verschillende ontwikkelroutes...

906 00:55:49:11 00:55:51:10
voor extensieve bedrijven in de zone.

907 00:55:51:13 00:55:55:11
Er zijn mogelijkheden om in combinatie met
ANB, Agrarisch Natuurbeheer, te gaan werken...

908 00:55:55:14 00:55:59:15
aan een langjarig toekomstperspectief
en een verdienmodel.

909 00:55:59:18 00:56:03:23
En er zijn ook mogelijkheden
voor diversificatie.

910 00:56:04:01 00:56:09:07
Dus denk aan de combinatie van
een agrarisch bedrijf met kinderopvang.

911 00:56:09:10 00:56:13:21
Denk aan een combinatie misschien
van een agrarisch bedrijf met...

912 00:56:13:24 00:56:16:19
ik heb zelf een dochter,
een kinderboerderij.

913 00:56:16:22 00:56:21:12
Dus zo zijn er allerhande mogelijkheden
om dat verdienmodel overeind te houden...

914 00:56:21:15 00:56:24:19
zowel vanuit de markt
als vanuit ondersteuning van de overheid.

915 00:56:24:22 00:56:27:11
En daar wordt ook stevig op ingezet.
-Dank, heel fijn.

916 00:56:27:14 00:56:32:11
Een laatste vraag met het oog op de tijd.
Toch nog even terug naar jou, Carlijn...

917 00:56:32:14 00:56:35:21
als overkoepelend
en nauw bij het pakket betrokken.

918 00:56:35:24 00:56:38:04
Er zijn wat vragen
over Defensie binnengekomen.

919 00:56:38:07 00:56:42:01
Een andere belangrijke post binnen
het kabinet waar we voor aan de lat staan.

920 00:56:42:04 00:56:45:05
Op welk niveau is er
een integrale afweging gemaakt...

921 00:56:45:08 00:56:50:00
gelet op de interactie tussen LVVN-opgave,
Defensie-opgave en ook het budget?

922 00:56:50:03 00:56:51:17
En de subvraag daarbij is:

923 00:56:51:20 00:56:55:18
zou daar vanuit de regio zelf
ook op aangehaakt kunnen worden?

924 00:56:57:07 00:57:01:04
Ik vind het een beetje moeilijk,
de vraag achter de vraag.

925 00:57:03:12 00:57:06:03
Dus ik neem maar even aan
dat de vrager doelt...

926 00:57:06:06 00:57:09:11
op dat Defensie ook
een grote uitbreidingsopgave heeft.

927 00:57:11:00 00:57:15:18
De hele gereedstelling moet stevig omhoog
en heel veel defensielocaties...

928 00:57:15:21 00:57:18:15
zitten juist in de gebieden
die stikstofoverbelast zijn.

929 00:57:18:18 00:57:22:07
Dus heel veel rondom de Veluwe.

930 00:57:22:10 00:57:24:20
Daar voeren we dus ook echt
met Defensie gesprekken over.

931 00:57:24:23 00:57:27:15
Defensie is eigenlijk
een hele goede natuurbeheerder.

932 00:57:28:13 00:57:34:01
En die willen ook echt wel stappen zetten
om die natuur verder te ontwikkelen...

933 00:57:34:04 00:57:42:02
zodat ze ook een bijdrage kunnen leveren
aan het natuurherstel binnen die gebieden.

934 00:57:43:02 00:57:45:22
En we moeten natuurlijk
ook echt wel kijken naar...

935 00:57:46:00 00:57:50:08
dat er bij Defensie heel veel opgaven zijn
die helemaal niet leiden...

936 00:57:50:11 00:57:53:08
tot extra stikstofuitstoot,
of een heel klein beetje, in de bouw.

937 00:57:53:11 00:57:57:08
Maar vliegen boven bepaalde gebieden
heeft natuurlijk wel degelijk effect.

938 00:57:57:11 00:58:02:12
Dus dat wordt ook zeker wel meegenomen
in de afweging wat waar kan.

939 00:58:02:15 00:58:06:03
En zou een regio daar ook zelf op kunnen
aanhaken of initiatieven kunnen nemen?

940 00:58:06:06 00:58:10:22
Of is dat wel iets wat eerst
interdepartementaal moet worden bekeken?

941 00:58:14:17 00:58:21:02
Defensie heeft met
de Wet op de gereedstelling en het NPRD...

942 00:58:21:05 00:58:23:13
Ik moet heel even nadenken
over de afkorting.

943 00:58:23:16 00:58:27:04
Weet ik ook niet uit mijn hoofd.
Daar komen we op terug, komt goed.

944 00:58:29:03 00:58:31:13
Defensie heeft een best wel
heel groot plan uitgerold...

945 00:58:31:16 00:58:33:18
waar ze ruimtelijk wat gaan doen...

946 00:58:33:21 00:58:39:03
en daar zijn ze nauw in contact,
ook met de medeoverheden.

947 00:58:39:06 00:58:41:21
Helder.
Dank je wel voor het antwoord.

948 00:58:41:24 00:58:44:10
We zijn aan het eind gekomen
van dit webinar.

949 00:58:44:13 00:58:46:02
Ik zie dat de klok 12.00u slaat.

950 00:58:46:05 00:58:51:05
Alle alarmen in Nederland zijn deze eerste
maandag van de maand nu ook aan het afgaan.

951 00:58:51:08 00:58:55:01
Aan de vele vragen die jullie hebben gesteld,
constateren we met het panel...

952 00:58:55:04 00:58:57:10
dat het een onderwerp is wat enorm leeft...

953 00:58:57:13 00:59:00:24
en dat we als medeoverheden
elkaar moeten blijven opzoeken.

954 00:59:01:02 00:59:04:13
Daar zijn we bij LVVN intern
de eerste stappen voor aan het zetten...

955 00:59:04:16 00:59:08:10
die al een aantal keer zijn gememoreerd
over de regiosessies...

956 00:59:08:13 00:59:13:06
die vanaf september zullen plaatsvinden,
in Noord, in Oost, Zuid en West.

957 00:59:13:09 00:59:16:09
Er komen ook sessies
met maatschappelijke partners...

958 00:59:16:12 00:59:18:05
en mogelijk ook, Ward zei het al...

959 00:59:18:08 00:59:20:14
met de agrarische ondernemers
in contact komen...

960 00:59:20:17 00:59:25:05
dat we daar ook mee in gesprek gaan
op ons niveau om te kijken:

961 00:59:25:08 00:59:29:08
wat leeft er, wat speelt er en hoe kunnen we
daar duidelijkheid verschaffen?

962 00:59:30:10 00:59:36:03
We gaan tijdens die sessies nader
met elkaar in gesprek over de implicaties...

963 00:59:36:06 00:59:39:00
van de beleidsvoornemens
in en voor de regio's.

964 00:59:39:24 00:59:44:12
Dan wil ik allereerst jullie bedanken, panel:
Carlijn, Ward en Willem.

965 00:59:44:15 00:59:47:15
Bedankt voor jullie tijd
en kundige antwoorden.

966 00:59:48:06 00:59:51:10
Beste deelnemers, ik hoop
dat jullie ook door deze antwoorden...

967 00:59:51:13 00:59:53:00
een stuk wijzer zijn geworden.

968 00:59:53:03 00:59:58:14
Weet dat de vragen op
werkplaatsvoorlandbouwennatuur.nl komen.

969 00:59:58:17 01:00:01:15
Het webinar zal er komen.

970 01:00:01:18 01:00:04:06
We gaan daar niet in knippen.
We doen dat alles live.

971 01:00:04:09 01:00:06:14
We zorgen dat het ondertiteld is.

972 01:00:06:17 01:00:10:04
Ik heb doorgekregen van de organisatoren
die achter de werkplaats zitten:

973 01:00:10:07 01:00:12:13
schrijf je vooral ook in
voor de nieuwsbrief...

974 01:00:12:16 01:00:16:00
want dan blijf je op de hoogte van alle
ontwikkelingen in het landelijk gebied.

975 01:00:16:03 01:00:19:21
Dan rest mij niets anders te zeggen
dan jullie te bedanken voor jullie deelname.

976 01:00:19:24 01:00:24:10
Een hele fijne maandag en tot binnenkort.
Dank jullie wel.